maandag 20 februari 2017

Parsifal - Deel 6

2017. Brand new days. New opportunities. What’s in command? Wat of wie regeert? Falsehood? Partial. Fake news? Coming from which mouth? Wat wordt verstaan en opgemerkt en/of verzwegen of genegeerd? En wat borrelt onderwijl uit ’s mens binnenste naar boven? Langs welke wegen en afgronden? Welke invallen, wat voor gedachten? Met welke betekenis en wat voor draagwijdte?

In mijn blogartikel Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers (Cahier, 14 februari 2014) schreef ik dat ik vanaf 19 jarige leeftijd interesse kreeg voor het verschijnsel massabeïnvloeding en manipulatie. Daarvan kregen mensen in de 20e eeuw al het nodige van mee. En ja…  nog heviger vindt dat natuurlijk plaats in het derde millennium.

Friedrich Nietzsche (1844-1900) wees reeds op een Wille zur Macht. In mijn adolescentiejaren stegen er ook andere interesses en levensvragen in gedachtevorm in me op. Die beschrijf ik eveneens beknopt in het genoemde tweede deel van mijn drieluik ‘Antroposofie en wetenschapsfilosofie’ op Cahier.

In de 18e eeuw zag de wereld er nog heel anders uit. Climate change. Zienderogen verandert het culturele gelaat der aarde. Steeds sneller? Niet dat er toen en daarvoor geen sprake was van machtsstreven en machtsstrijd, dat was er natuurlijk al wel, en de industriële revolutie nam in die tijd serieus aanvang. Inmiddels zitten we midden in een informatietijdperk.

Grappige man...
De Duitse fysicus, sterrenkundige en denker Georg Christoph Lichtenberg (1742-1799) leefde in de eeuw van de verlichting te Duitsland. Een origineel mens en een interessante denker. Zoals ik min of meer al aangaf in Aforisme en perikel - Lichtflits en experiment (Cahier, 13 februari 2017) was Lichtenberg ten tijde van zijn leven en ook daarna, tot op de dag van vandaag, een gewaardeerd schrijver. Met recht beschouwde hij zichzelf wat zijn invallen betreft, hij had een zwakke gezondheid, als een zondagskind.

Ook Rudolf Steiner schatte de pennenvruchten van Lichtenberg beslist naar waarde. In zijn Die Rätsel der Philosophie in ihrer Geschichte als Umriß dargestellt (GA 18; 1914) licht hij een paar gedachten van Lichtenberg op genuanceerde wijze toe. Die desbetreffende tekstdelen in GA 18 zijn door mij naar het Nederlands vertaald, zie: Rudolf Steiner over Georg Christoph Lichtenberg in context; twee tekstdelen uit Rätsel der Philosophie (Antroposofie in perspectief).

Een paar fragmenten uit die vertaalde tekstdelen laat ik hier op Cahier volgen:

Uit: Rätsel der Philosophie (GA 18; 1914)
Hoofdstuk: Das Zeitalter Kants und Goethes
Bladzijde 173 tot en met 176
Auteur: Rudolf Steiner
Vertaling: John Wervenbos 
[...] Ook anderen hebben het onbevredigende van de Kantiaanse gedachtegang ingezien. Lichtenberg, één van de ingenieuste en tegelijk één van onafhankelijkste kopstukken uit de 2e helft van de 18e eeuw, die Kant waardeerde, kon het toch niet laten tegen diens wereldbeschouwing belangrijke tegenwerpingen aan te voeren. 
Enerzijds zei hij: “Wat betekent het Kantiaanse geest denken? Het betekent geloof ik de relatie van ons wezen, wat dat ook moge zijn, tot de dingen, die wij buiten ons noemen, vindbaar te maken; dat betekent de verhouding van het subjectieve ten opzichte van het objectieve vaststellen. Dit is evenwel altijd het doel van alle degelijke natuuronderzoekers geweest, alleen is de vraag of ze het waarlijk zo filosofisch hebben aangepakt als mijnheer Kant. Men heeft dat wat toch al subjectief is en moet zijn, voor objectief gehouden.” 
Anderzijds merkt Lichtenberg echter op: “Zou het dan een totaal uitgemaakte zaak moeten zijn, dat onze rede van het bovenzinnelijke in het geheel niets kon weten? Zou de mens zijn ideeën over God niet net zo doelmatig kunnen weven als de spin haar web omwille van het vangen van vliegen? Of met andere woorden: zou er niet een wezen moeten bestaan die ons vanwege onze ideeën over God en onsterfelijkheid net zo goed bewonderen, zoals wij de spin en de zijderups?” [...]

Net zoals zijn andere tijdgenoten hield Lichtenberg zich dus onder andere met de filosofie van Kant bezig en lijkt hij, blijkens het tekstcitaat van hier boven, een deur open te houden of nog niet definitief te hebben dichtgedaan voor een wetenschap van de geest. In een ander hoofdstuk van zijn boek geeft Steiner aan dat Lichtenberg weliswaar geestrijk was, maar geen systeemdenker is geweest en eigenlijk in zekere opzichten inhoudelijk en thematisch bezien mag worden beschouwd als een voorloper van een gedachterichting van mensen als Ludwig Feuerbach (1804-1872), een Duitse filosoof die stond voor een uitgesproken atheïstisch wereldbeeld. Zie het volgende tekstcitaat:

Uit: Rätsel der Philosophie (GA 18; 1914)
Hoofdstuk: Die radikalen Weltanschauungen
Bladzijde 293 tot en met 301
Auteur: Rudolf Steiner
Vertaling: John Wervenbos 
[...] Men hoeft slechts te herinneren aan de afzonderlijke uitspraken van de belangrijke mannen, om aan te tonen hoe in de door Feuerbach ingeleide gedachtenbeweging zijn geest (Lichtenberg; J.W.) weer opleefde. 
“God schiep de mens naar zijn beeld, betekent vermoedelijk, de mens schiep God naar de zijne.” “Onze wereld zal nog zo mooi worden, dat het net zo belachelijk zal zijn aan een God te geloven als vandaag de dag in spoken.” “Is ons begrip van God dan wel iets anders als gepersonifieerde onbegrijpelijkheid?” “Onze voorstelling van een ziel lijkt veel op die van een magneet in de aarde. Het is enkel een beeld. Het is een aangeboren uitvinding van de mens als hulpmiddel om zich alles in deze vorm te denken.” “In plaats dat de wereld zich in ons spiegelt, zouden wij beter kunnen zeggen, onze rede weerspiegelt zich in de wereld. Wij kunnen niet anders , wij moeten ordening en wijs bestuur in de wereld zien, dit volgt uit de gewoonte van onze denkkracht. Dat wij iets noodzakelijk moeten denken, resulteert er echter nog niet in dat het ook werkelijk zo is…. dus daaruit… laat zich geen God bewijzen.” “Wij worden ons zekere voorstellingen bewust, die niet van ons afhangen; andere, dat geloven wij tenminste, hangen van ons af; waar is de grens? Wij kennen alleen het bestaan van onze gewaarwordingen, voorstellingen en gedachten. Het denkt, zou men moeten zeggen, zoals men zegt: het bliksemt.” 
Had Lichtenberg bij zulke gedachteflitsen het vermogen gehad een harmonische wereldvisie te ontwikkelen: dan had hij zelf niet in die mate buiten beschouwing kunnen blijven als hier is gebeurd. Bij de vorming van een wereldbeschouwing hoort niet alleen superioriteit van de geest, welke hij bezat, maar ook het vermogen ideeën in samenhang alzijdig uit te breiden en plastisch af te ronden. Dit vermogen ontbrak hem. Zijn superioriteit spreekt uit zijn voortreffelijke oordeelvellingen over de betrekking van Kant tot zijn tijdgenoten: “Ik geloof, dat, zoals de aanhangers tegenstanders van de heer Kant altijd tegenwerpen, dat ze hem niet begrijpen, zo ook velen geloven, dat de heer Kant gelijk heeft, omdat ze hem begrijpen. Zijn voorstellingswijze is nieuw en wijkt zeer van de gebruikelijke af; en wanneer men daar nu opeens inzicht in krijgt, dan is men ook zeer geneigd ze voor waar te houden, vooral omdat hij zoveel ijverige aanhangers heeft. Daarbij moet men echter altijd bedenken, dat dit begrijpen nog geen reden is, het zelf voor waar te houden. Ik geloof dat de meesten bij de vreugde over het begrijpen van een zeer abstract en duister opgesteld systeem, tegelijk hebben geloofd, dat het gedemonstreerd zij.” [...]

Tot zo ver Lichtenberg met zijn primaire ideële intuïties in wisselwerking gedacht met concepten van een aantal van zijn tijdgenoten.

Het geschrift Die Rätsel der Philosophie in ihrer Geschichte als Umriß dargestellt neemt in het oeuvre van Steiner een unieke en belangrijke plaats in. En niet voor niets geeft hij in het eerste hoofdstuk van dat werk aan dat de krachten die vrijkomen bij het aangaan en aanhouden van een persoonlijke denkweg, waarbij zelfkennis nagestreefd en niet geschuwd en vermeden wordt, onontbeerlijk zijn voor ’s mens verdere zieleontwikkeling; voor het gaan van een echte parsifal weg.

Meer daarover een volgende keer in Parsifal – Deel 7. Stap voor stap ga ik te werk.


Meer referentiemateriaal
1. Een Odysseus van de Verlichting - Brieven van Georg Christoph Lichtenberg (8Weekly)
2. Maximes van Georg Christoph Lichtenberg (Maximen.nl)


Muziek
Eurithmics
Miracle of Love

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate