maandag 12 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte)

Wat zoveel mensen tegenwoordig diep doortrekt, wel dan niet bewust, werd door Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) eens op een schone wijze verwoord met de volgende dichtregels in zijn Faust (deel 1):

Johann Wolfgang von Goethe; Faust 1:
"Er wonen, ach, twee zielen in mijn borst,
de ene wil zich van de andere isoleren;
de ene klampt zich aan de wereld vast
met gretig oog in zinnelijk begeren;
de andere ontrukt zich aan de aardelast
en stijgt tot geesten op in hoger sferen."

Met deze dichtregels opende Rudolf Steiner zijn tweede hoofdstuk van zijn geschrift De filosofie van de vrijheid (GA 4), het hoofdstuk Het existentiële verlangen naar inzicht. Hier de openingsregels uit de eerste alinea van dit hoofdstuk, waarmee Steiner inhaakt op dat dichtfragment:

Rudolf Steiner, De filosofie van de vrijheid; Het existentiële verlangen naar inzicht:

"Met deze woorden duidt Goethe op een karaktertrek die diep in de menselijke natuur verankerd ligt. De mens is geen wezen uit één stuk. Hij verlangt altijd meer dan de wereld hem uit zichzelf geeft. De natuur heeft ons behoeften gegeven; sommige daarvan moeten wij door onze eigen activiteit bevredigen. Overvloedig zijn de gaven die ons zijn toebedeeld, maar nog overvloediger zijn onze verlangens. Wij lijken tot ontevredenheid geboren. Slechts een bijzonder geval van deze ontevredenheid is onze drang naar kennis…"

Dienaangaande het volgende. Toen ik enige jaren geleden via een internetplatform een andere antroposoof schreef dat ik leed, en ja nog altijd lijdt, onder innerlijke tegenstrijdigheden, ik plaats me graag naast en niet boven mensen, antwoordde hij dat ik wellicht een uitrust-incarnatie doormaak...

Goed bedoeld neem ik aan, niettemin disgusting! ‘Uitrust-incarnatie’, onder andere in zo'n hokje wordt een aantal antroposofen door andere antroposofen weggestopt. Weggemoffeld. ‘Rust lekker uit, zet jezelf even buiten spel. For a whole lifetime for instance. Poor lad. We understand that…’ Understanding? No! Not a bit! Slangen(beten) in een slangenkuil.

Werkelijk een potsierlijk, oppervlakkig en aanmatigend denkraam. Want innerlijke tegenstrijdigheid is een algemeen-menselijk gegeven, waaraan ook antroposofen zich, als ze eerlijk zijn, evenmin kunnen onttrekken, evengoed mee te schaften, mee te dealen hebben. Come on!

Ben nu 57 jaar. Gelukkig in de liefde - faithfull romance; reckon I consider my self as a faithfull one - ben ik niet, nooit geweest, hoewel ik het wel probeer en er diep naar verlang. Maar kennelijk doe ik daarbij toch iets 'goed fout'. Heb inmiddels wel een idee gekregen wat er van mijn kant uit aan mankeert. Tevens is er een hang in mij naar geweld. Always in for a battle. Kan bijvoorbeeld echt genieten van vlijmende gevechts- en denksporten.

In 't dagelijks leven, met (1) een bepaald niet altijd ‘handige levenswandel’, een mens – yes me to - kan ongewild of onbedacht wat over zich afroepen, en (2) net als menig ander verwikkeld in een ‘een strijd om het bestaan’ en daaraan verbonden onrecht, stel ik me in een ruime zin van het woord weerbaar op. For a time beiing no real peace or harmony can excist without serious battles, without overcoming all kind of difficulties.

Hoe is het daarbij gesteld met een opgave en activiteit van (3) innerlijke ontwikkeling en (4) zelfopvoeding? Rudolf Steiner hield vlak na de oprichting van de Antroposofische Vereniging een bijzondere voordrachtenreeks over inwijdings- en ontwikkelingswegen gerelateerd aan cultuurtijdperken en zielegeledingen; bewustzijnsniveaus en ontwikkelingslagen van de menselijke psyche.  Voor een korte vergelijking tussen de termen ziel en psyche zie overigens mijn vorige blogartikel van verleden week: To become (Cahier, 5 december 2016). De voordrachtenreeks van Steiner waarop ik in dat geval doel draagt de titel Die Mysterien des Morgenlandes und des Christentums (GA 144; 1913).

Het is een korte cyclus welke vier voordrachten beslaat. Zeer belangrijke lezingen over innerlijke ontwikkeling en innerlijke waarachtigheid. Hierbij voert Steiner in de laatste voordracht van het vierluik de Parsifal en Amfortas gestalte ten tonele.  Dit mede aan de hand van lotgevallen van Johann Wolfgang von Goethe.

Een korte inhoudsopgave van deze vierde voordracht:
GA 144, vierde voordracht, bladzijde 8

"Mysteriegeheimen van de Egyptische gewaarwordingsziel cultuur duiken weer op in de tafelronde van Koning Arthur. Menselijke afbeeldingen van de dierenriem en van de Zon en de Maan: Arthur en zijn ridders en Genevra. Herhaling van de geheimen van de verstands- en gemoedsziel in de sage van de Heilige Graal. De graalsvijanden Klingsor en Iblis. Een tweeledige geaardheid van moderne mensen: een stervende Parsifal en een verwonde Amfortas. Overwinnen van dofheid en twijfel door de nieuwe mysteriën."

Om te beginnen vier tekstcitaten daaruit die betrekking hebben op Johann Wolfgang von Goethe:

De mysteriën van het Oosten en van het Christendom:
Tekstcitaat 1, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 73


"Hoe kan bijvoorbeeld een mens als Goethe aan de ene kant zekere geheimen van deze menselijke ziel in zich dragen en aan de andere kant zo doortrokken zijn van hartstochten, zoals mensen die vinden die op een wat uiterlijke manier de Goethe-biografie natrekken. Inderdaad: we hebben in Goethe, wanneer we hem zo bezien. iets voor ons wat in krasse zin dubbel van aard is."
[...]
Tekstcitaat 2, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 73

"Aan de ene kant is er de grote edelmoedige ziel, welke mag ademen uit zekere gedeelten van het tweede deel van Faust, die vele diepe geheimen van het wezen van de mens tot uitdrukking heeft gebracht met ‘Het sprookje van de groene slang en de schone lelie’, en alles mag men vergeten wat men misschien weet uit de biografie van Goethe en zich enkel volledig overgeven aan de ziel die tot zoiets in staat was, wanneer men juist deze ziel in zich opneemt. En dan treedt bij Goethe weer die andere natuur op, hem kwellend, hem in vele opzichten doordringend met een knagend geweten, in vele opzichten het ‘menselijk al te menselijk’."
[...]
Tekstcitaat 3, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 74

"Men moet alleen begrijpen hoe de ziel die in Goethe leefde eens ook tot de Egyptische ingewijden behoorde, daarna in Griekenland leefde, daar een beeldhouwer was en tegelijkertijd een filosofie student. Daarna is er een incarnatie – waarschijnlijk slechts één – tussen de Griekse incarnatie en die van Goethe. Die kon ik nog niet vinden. Wanneer wij ons dit voor de geest houden, dan kunnen we zien hoe zo’n ziel die in de oude incarnaties over zijn gehele menszijn controle kon uitoefenen, verder afdaalt, maar dan van de complete menselijke natuur iets moet laten afsnoeren, waarop kwade krachten invloed kunnen uitoefenen."
[...]
Tekstcitaat 4, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 74

"Dat is het geheimzinnige en wat zo moeilijk te begrijpen valt aan een menselijke aard zoals die van Goethe. Dat is echter ook wat zoveel geheimen van de moderne mensenziel tot uitdrukking brengt. Alles wat zich daar aan tweeledigheid van de menselijke natuur voordoet, grijpt allereerst de verstands- of gemoedsziel aan. En deze splijt zich eigenlijk in ‘twee zielen’, waarvan de ene tamelijk sterk kan onderduiken in de materie en de ander kan opgaan in het spirituele."

Abrupt. Vanwege tijdgebrek, moet zo afreizen naar Leiden voor mijn werk, kan ik dit thema vandaag niet nader uitwerken. Houd het daarom voor dit moment bij deze exemplarische inleiding. Volgende week volgt als verdiepingsslag een uitwerking.


Muziek
Nobody's home - Avril Lavigne

2 opmerkingen:

  1. Uitrust-incarnatie, inderdaad wat een vreemde conclusie. Wat heeft uitrusten te maken met innerlijk tgenstrijdigheden? Innerlijke tegenstrijdigheden geven immers juist onrust en dan rust men juist niet uit,lijkt mij.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ja inderdaad Ridzerd. Het is een ondeugdelijke gedachtenconstructie, waarmee een mens per saldo niets kan. Maar misschien is het iets voor welgestelden en voor gemakzuchtige lieden die op lauweren kunnen of willen rusten? De Duitstalige tekstfragmenten uit GA 144, heb ik trouwens vandaag even naar het Nederlands vertaald. Niet alle mensen komen even goed uit met het Duits. Zie het blogartikel.

      Verwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate