zaterdag 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) - Afbakenen

Welbeschouwd doorloopt ieder mens een universiteit van het leven. Publieke rapportcijfers, getuigschriften en diploma’s staan daarbij niet voorop. As a dark side of the moon it reflects hidden curricula. Na een periode bij een computercentrum te hebben gewerkt besloot ik dat het tijd geworden was om iets sociaals te gaan doen en zo belandde ik bij Stichting Browndale. Ging in 1979 als prille twenner, 20 jaar jong, in een Rotterdams Browndale huis werken als kinderverzorger. Drukke werkzaamheden aldaar schoven de levensvragen die aan mijn horizon waren verschenen, zie aflevering 2 en aflevering 1 van deze serie, niet op de achtergrond. Die bleven aanhouden en opleven. In verhevigde mate zelfs.

Jiddu Krishnamurti
Zo begon ik ook teksten van en over Jiddu Krishnamurti te lezen. Wat indertijd de aanleiding daartoe is geweest weet ik niet meer precies, waarschijnlijk waren het de pakkende titels en thema’s van zijn werken, waarin in het bijzonder onderwerpen als kennis, vrijheid en inzicht aan de orde werden gesteld. Maar om nu te zeggen dat ik toen echt wat aan zijn uitweidingen daarover had en die me bevredigden, nee! Op een zeker moment sloeg ik een biografie over hem open, geschreven door Mary Luytens. Daarin kwam ook een deel van de geschiedenis van de Theosofische Vereniging naar voren. Aan beide had ik niets. Niet iets aan de betoogrichting van Krishnamurti om zich van ego en ego denken te ontdoen en ook niets aan Luytens onthullende anekdotes uit die biografie over diverse theosofen die zich steeds hoger ingewijd waanden tot zelfs godenstatussen aan toe.

Taxeerde ik in mijn adolescentiefase of ik wou leven met zekere levensopvattingen, in de volgende levensfase als jong volwassene, twenner, begon ik na te gaan of ik kon leven met zekere levensvisies. Tussen willen en kunnen bestaat een wereld van verschil. Bij willen wordt eigenmachtigheid en zelfbestemming beleefd, terwijl bij kunnen of niet kunnen een gevoel van vervulling of ondergaan overheerst. Overdrachtelijk gesproken stormde het jarenlang in me; veel neerslag en felle windvlagen.

Bernard Lievegoed
Ontwikkelingskenmerken van menselijke levensfasen. Wat schreef Bernard Lievegoed bijvoorbeeld over de adolescentiefase in zijn boek De levensloop van de mens?
Bernard Lievegoed (De levensloop van de mens, bladzijde 55):

[…] “Samenvattend mogen wij zeggen: het centrale probleem van de adolescentie is: Wie ben ik? Wat wil ik? Wat kan ik? Wie deze vragen niet in deze fase gesteld heeft – al is het maar in de vorm dat men er onder lijdt dat men het niet weet – heeft de grondslag voor het ontwaken van de psychische mens niet gelegd en loopt het gevaar in de grote middenfase van het leven (21-42 jaar; J.W) in het driftmatig-vitale te blijven hangen en een eeuwige puber te blijven, die in zijn waarde-beleven afhankelijk blijft van wat de wereld van hem vindt, of die uit eigen onzekerheid tegen de wereld aan blijft schoppen.” […]

Wat kan ik hierover zeggen? Ligt het (altijd) zo scherp en drastisch als Lievegoed hier stelt? En zo eenduidig ook? Ik bedoel, zal of moet de nadruk op deze leeftijd altijd en bij iedereen zozeer liggen op zelfreflectie? En precies ook in deze vorm: ik met betrekking tot eigen willen, kunnen en zijn? Dit opdat men niet anachronistisch in deze vroege ontwikkelingsfase blijft ‘steken’? Daar ben ik niet zeker van, maar ik begrijp wel van waaruit hij redeneert. Neem met name in ogenschouw het fenomeen van de eerste maansknoop, een impulserend biografisch knooppunt dat na een levensperiode van 18 jaar en 7 maanden zijn intrede doet. Wat dat precies behelst zet ik hier nu niet nader uiteen, valt te zeer buiten het kader van het huidige onderwerp.

Zoals ik al in deel 2 van deze serie schreef leefde bij mij al op jonge leeftijd sterk het idee dat metafysische begrippen niet voor niets bestaan en geen loutere bedenksels en bedrieglijke fantasieproducten zijn. Onverminderd zelfbewust en nuchter wou ik ook die kant van het leven nader gaan leren kennen.

Zo voltooide ik mijn 21e levensjaar. Op mijn 22e, de eerste dag daarvan, mijn verjaardag dus, werd ik direct op mijn wenken bediend. Ontving van een werkcollega bij Browndale een boek over antroposofie en het eerste boek dat ik las en bestudeerde van Rudolf Steiner was De Filosofie van de Vrijheid. Op mijn 21e had iemand me er al met recht op gewezen dat antroposofie wat voor me zou kunnen betekenen. Er is vanaf die 22e verjaardagsdag geen etmaal voorbij gegaan dat ik niet op enigerlei wijze met deze geesteswetenschap in de weer was.

Daarnaast bleef ik me, niet alleen lezend maar ook schrijvend, oriënteren en verdiepen in algemeen (natuur)wetenschappelijke en filosofische literatuur. Eveneens tot op de dag van vandaag. Een neerslag van pennenvruchten in die richting kwam rond mijn dertigste onder andere tot uitdrukking in de tekst Visie uit mijn bundel Boven water.
In mijn opstel Visie schreef ik met name:

[…] "Wat over een onderwerp, een voorwerp, een voorval, of een gebeurtenis, kortom de inhoud van levenservaringen, vertelt kan worden vormt een onderdeel van het bevindingverslag van een wereldbeschouwing. Wat over een onderwerp, voorwerp, voorval of gebeurtenis kan worden gesteld aan gewenstheid of ongewenstheid vormt een onderdeel van de ethische gezindheid van een wereldbeschouwing. En de mate waarin en de wijze waarop een onderwerp, voorwerp, voorval of gebeurtenis kenbaar of niet kenbaar wordt geacht, vormt een onderdeel van de kennistheorie van een wereldbeschouwing.
Een wereldbeschouwing valt inhoudelijk dus in drie delen uiteen, namelijk:
  • het bevindingverslag
  • de ethische gezindheid;
  • de kennistheorie.
Slechts enkele mensen stellen een kennistheorie van een visie op of bestuderen deze, al heel wat meer mensen leggen zichzelf rekenschap af over het ethische gehalte en de ethische consequenties die verbonden kunnen zijn aan de visie die zij huldigen of geneigd zijn te huldigen en veruit de meeste mensen brengen zichzelf en elkaar een verslag van bevindingen uit van de ervaringen die zij opdoen aan de hand van de visie die zij leven of waardoor zij geleefd worden.” […]
Uiteraard is in het bijzonder het item kennistheorie (kentheorie, kennisleer, epistemologie), in het tekstcitaat vet weergegeven, nader onderwerp van beschouwing bij deze serie Antroposofie en wetenschapsfilosofie.

Naast anderen was Karl Popper (1902-1994) in de twintigste eeuw uiterst actief bij ontwikkelen van een nieuwe invloedrijke wetenschapsleer / wetenschapsfilosofie. Voor een goed begrip van die moderne en ‘populaire’ wetenschapsleer kom je niet om hem heen. Vooral zijn daarin vervlochten falsificatieprincipe en demarcatiecriteria zijn algemeen verspreid en een tijdlang ook min of meer ingeburgerd geweest. Popper schreef en sprak veel, maar niet heel veel daarvan is vertaald naar het Nederlands. In Nederland werd hij voor een breed publiek bekend door een vertaling van zijn Conjectures en Refutations: The Growth of Scientific Knowledge (1963): De groei van kennis (1978). Een belangrijk basis- en naslagwerk. Ook door publicatie van zijn The Poverty of Historicism (1961): De armoede van het historicisme (1967) en natuurlijk The Open Society and Its Enemies (1945): De open samenleving en haar vijanden (1950/2007). Zijn autobiografie An autobiography by Karl Popper (1974), later bewerkt tot Unended Quest - An Intellectual Autobiography (1992), is ook vertaald naar het Nederlands: Autobiografie - Karl. R. Popper (1978). Heb deze vertaalde biografie dit weekend via de website Boekwinkeltjes (handel in tweedehands boeken) besteld voor het schamele bedrag van € 1,- (exclusief verzendkosten).

Herman de Regt en Hans Dooremalen
Als mens in ontwikkeling en als antroposoof, voor mij onlosmakelijk met elkaar verbonden, acht ik het mijn taak om me goed bewust te zijn van de impact en implicaties van Poppers wetenschapsleer. Eén van consequenties, krachtig van de grond gekomen in de 20e eeuw, is het onderscheid dat men ermee tracht te maken tussen wetenschap en pseudowetenschap via het raamwerk van falsificeerbaarheid (roskam demarcatiecriteria). Zoals bekend stonden ook antroposofie en antroposofen daarmee in de 20e eeuw dikwijls, intens zelfs, in het verdachtenbankje van pseudowetenschap en pseudowetenschappelijkheid. Hierbij kan met name worden gedacht aan in zwang geraakt dubbelblind onderzoek en interessante publicaties als Wat een onzin! - Wetenschap en het paranormale (2008) van Herman de Regt en Hans Dooremalen. De Regt en Doormalen passen in dit werk consequent Poppers demarcatiebeginselen toe op specifieke casussen. Prikkelend en lezenswaardig boekwerk.

Hoe ontwikkelt zich dit verder in de eerste eeuw van het nieuwe millennium? In welke mate, in welke zin en voor wie vormen demarcatiecriteria nog altijd een bepalende richtsnoer bij bijvoorbeeld de beoordeling van antroposofische onderzoeksmethoden en onderzoeksresultaten en antroposofische werk- en toepassingsgebieden? Voor een teneur in die richting zie onder andere de actieradius van genoemde filosofen als De Regt en Dooremalen, terwijl hierbij bijvoorbeeld ook kan worden gedacht aan benaderingswijzen en uitingen van de Vereniging tegen de kwakzalverij. Tekent zich intussen deels ook een paradigmaverschuiving af? Begint men in de 21e eeuw naast de eerdere aansporing van gebruikmaking van gezond verstand tevens meer doordachte flexibiliteit aan de dag te leggen bij mogelijk te hanteren alternatieve wetenschapsmethoden? Dit met een meer open mind ten zien van andere percepties in tegenstelling tot een star en dogmatisch scientistisch denkraam? Zie wat dat aangaat ook het werk van Thomas Kuhn (1922-1996) en Paul Feyerabend (1924-1994).

Voor iets meer over Karl Popper, zijn denkbeelden en levenservaringen zie bijvoorbeeld de TV aflevering Karl Popper - Aflevering 10 - Durf te denken (2011) van de Humanistische Omroep.

En zie ook de volgende interessante TV-uitzending van het VPRO programma Noorderlicht (1994) van 20 jaar terug, getiteld: Zoeken naar het ware. Een maand na het overlijden van Popper op de Nederlandse TV uitgezonden. Bekijken zeker waard. Twee wetenschappers in dit filmpje verklaren desgevraagd de thesis van Popper als onbruikbaar, respectievelijk net als Popper zijnde morsdood, terwijl een wetenschapsfiloof de interviewer en TV kijkers op het hart wil drukken dat Poppers wetenschapsleer nog altijd springlevend zou zijn en niets van zijn betekenis zou hebben verloren, enkel enige kleine aanpassingen behoeft.


Mijn gedachten over die taxaties zijn als volgt. Op zich bevat Poppers wetenschapsleer, zijn kritisch rationalisme, wel zekere gezonde en welkome elementen, waaronder een stimulans om zich meer te gaan te bedienen van eigen nuchter en gezond verstand, maar per saldo sluit het vanwege zijn (in)klemmende premissen als onderzoeksinstrument en als reis- en levensgids te veel uit. Bovendien bezit het niet de nodige veerkracht en doortastendheid, naar mijn idee althans, om er op wetenschappelijk verantwoorde basis mee te kunnen doorstoten naar verwerven van belangrijke en vitale kennis over (1) diepere werkelijkheden en (2) bredere samenhangen, essentieel en van node voor mens en mensheid in een steeds verder en sneller veranderende wereld. Neem daarbij finesses van het reeds genoemde scientisme nader onder de loep.

In een volgende aflevering meer over mijn onderzoekstocht in mijn dertiger jaren waarin naast Popper ook andere filosofen en wetenschapsthema’s aan bod zullen komen.

Muziek
Mercury - The planets - Gustav Holst

9 opmerkingen:

  1. Interessant te lezen hoe jij bij de antroposofie terecht bent gekomen, John. Dat is bij mij eigenlijk heel anders gegaan. Het was kort voor mijn twintigste jaar, dat ik in het tijdschrift Bres iets over Steiner las. Het interesseerde mij meteen, hoewel ik voordien heel weinig geleerd had (ik had alleen een opleiding voor elektromonteur) en ook maar heel weinig boeken gelezen had. Blijkbaar was ik onbewust toch naar iets op zoek, omdat ik dat tijdschrift Bres wel las. Ik heb toen het boek Wetenschap van de geheimen der ziel besteld en ik was er vanaf de eerste bladzijde door gegrepen. Ik dacht meteen: Dit is het! En dat denk ik nog steeds. Mijn bewondering voor Steiner is in de loop der jaren alleen maar groter geworden.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. De wetenschap van de geheimen der ziel is een geweldige start Ridzerd. Zo'n voortreffelijk en belangrijk geschift van Steiner! Ja dat is uiteraard heel individueel hoe mensen bij antroposofie aanbelanden en daar vervolgens mee omgaan en het verder met zich meedragen. Laten we daarbij ook bedenken Ridzerd, zo kijk ik er in ieder geval tegenaan, dat Steiner appelleert aan het algemene gezonde denkvermogen van mensen, hun bevattingsvermogen dus, zoals bijvoorbeeld impliciet te lezen valt in zijn kerngedachte Bij het aanbreken van het tijdperk van Mchaël (Rudolf Steiner, 17-8-1924):

      Ik heb eens ergens gelezen dat Krishnamurti eens gezegd zou hebben, dit dient wat mij betreft nagetrokken te worden, dat wil zeggen ik ken de oorspronkelijke (literaire) bron van die bewering/mededeling daarvan niet (meer), dat hij Steiners vermogen om zijn schouwingen in (gewone mensen) taal te kleden en daarmee met een gemeenschap van mensen te delen diep bewonderde. Hij zelf, Krishnamurti, zou in zekere mate ook helderziend zijn geweest, las ik ook eens, doch niet het vermogen (hebben ontwikkeld) om de ervaringen tevens naar taalniveau te brengen zoals Steiner dat wel kon.

      Hier de inhoud van bladzijde 53 uit Kerngedachten van de Antroposofie - Wat Michaël wil (GA 26), fragment van de kerngedachte Bij het aanbreken van het tijdperk van Mchaël:

      Bij het aanbreken van het tijdperk van Michaël (Rudolf Steiner, 17 augustus 1924)

      "Tot aan de negende eeuw na het mysterie van Golgotha stond de mens anders tegenover zijn gedachten dan later. Hij had niet het beleven dat hij de in zijn ziel levende gedachten zelf voortbracht. Hij beschouwde ze als ingevingen van een geestelijke wereld. ook wanneer hij gedachten had over wat hij met zijn zintuigen waarnam, waren die gedachten voor hem openbaringen van het goddelijke, dat uit de zintuiglijke dingen tot hem sprak.

      Wie geestelijk kan schouwen, begrijpt dit beleven. Want als een geestelijke werkelijkheid zich aan de ziel meedeelt, heb je nooit het gevoel: daar is de geestelijke waarneming, en zelf vorm je de gedachte om die waarneming te begrijpen; je schouwt de gedachte, die in de waarneming vervat en daarmee gegeven is, even objectief als de waarneming zelf.

      Met de negende eeuw - het spreekt vanzelf dat zulke aanduidingen als een gemiddelde tijdsaanduiding moeten worden opgevat; de overgang gaat heel geleidelijk - lichtte in de mensenzielen de persoonlijk-individuele intelligentie op. De mens kreeg het gevoel: ik vorm de gedachten. En dit vormen van gedachten werd in het zieleleven het voornaamste, zodat denkers van die tijd het wezen van de menselijke ziel zagen in intelligent gedrag. Voorheen had men een imaginatieve voorstelling van de ziel. Men zag het wezen van de ziel niet in het vormen van gedachten, maar in het deelhebben aan de geestelijke inhoud van de wereld. De bovenzinnelijke geestelijke wezens stelde men zich voor als denkend, en ze zijn werkzaam in de mens; ze denken ook in hem. Wat zo van de bovenzinnelijke geestelijke wereld in de mens leeft, beleefde men als ziel.
      "

      Verwijderen
    2. Met betrekking tot De wetenschap van de geheimen der ziel (GA 13) nog even het volgende Ridzerd. Zoals in de periode van de renaissance een wedergeboorte en omvorming van de klassieke oudheid (Grieken en Romeinen) plaatsvond, zo is nu in de 19e, 20e en 21e eeuw in zeker opzicht sprake van 'wederopleving' en omwerking van de (in wezen voor-boeddhistische) leer van Krishna tot antroposofie (betrek hierbij ook de voorfase van verbondenheid met de Theosofische Vereniging); heel concreet door Steiner aangegeven door het beschrijven van relaties van de drie gekarakteriseerde basiscomponenten van Bhagavad Gita: (1) Veden, (2) Shankya filosofie en (3) Yoga met zeer bepaalde van elkaar te onderscheiden hoofdstukken uit Steiners essentiële basisgeschrift Wetenschap van de geheimen der ziel. Zie dit overzichtsplaatje: Bhagavad Gita en Wetenschap van de geheimen der ziel.

      In GA 142 wordt onder andere de wereldhistorische betekenis scherp benadrukt van het wezenlijke denkelement dat Krishna in zijn driegelede samenvattingsleer, een samenvatting en revitalisering van het wijsheidsgoed van de oud-Indische cultuur, naar zijn leerlingen naar voren bracht. Bij dit attenderen op een te schouwen denkelement, dit wil zeggen een functionele en aanschouwbare gedachte in de Bhagavad Gita om een geschouwde werkelijkheid te begrijpen, dringt zich uiteraard een vergelijking op met de bovengenoemde kerngedachte van Steiner van 17-8-1924.

      Verwijderen
  2. Trouwens, ontving vandaag per post de afgelopen weekend bestelde autobiografie van Karl Popper. Mooi boekwerkje! Ben er echt blij mee! Blijkt een integrale vertaling (naar het Nederlands) te zijn van het werk Unended Quest - An Intellectual Autobiography. Helder geschreven levensverhaal van Popper. Zeer interessant en relevant. Biedt me concreet materiaal voor nader inzicht in zijn denkmotieven, ethische worstelingen enzovoort. Je leert zo iemand dan nader kennen als denker en ja ook als mens. En dat bevordert het algemene begrip van de zaak waarom het hier eigenlijk gaat: de denkontwikkeling en de omgang met wetenschappelijke issues van de 20e eeuw. Waarover iets meer in deel 4 van deze serie.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Bedankt weer voor de vele informatie, John. Van Karl Popper heb ik nog nooit iets gelezen. Er staat me iets van bij dat Karle van het Reve een liefhebber van Popper was en ook wel het een en ander over hem geschreven heeft. Broer Gerard was een liefhebber van Schopenhauer en las volgens eigen zeggen elke winter het gehele verzameld werk van Schopenhauer.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Graag gedaan Ridzerd en dank je voor jouw geboden informatie. Ook in een wikipedia artikel valt inderdaad te lezen dat Karel van het Reve, aanvankelijk een orthodox(?) communist en fervent(?) Sovjet Unie aanhanger, inderdaad geïnspireerd werd door Karl Popper. Zie Karel van het Reve – Essays – Wikipedia. Citaat:

      Karel van het Reve dankt zijn bekendheid vooral aan zijn werk als essayist. Zijn essays behoren in veler ogen tot de beste in Nederland. Zijn stijl is helder, nuchter en vaak bedrieglijk naïef. Voor zijn essayistische oeuvre ontving hij in 1981 de P.C. Hooft-prijs.

      Van het Reves belangrijkste onderwerp was Rusland, of liever gezegd de Sovjet-Unie en haar systeem. Sinds hij rond 1948 van zijn 'geloof' was gevallen, was hij een actief criticus en tegenstander van het sovjetregime. Als zijn afrekening met het marxisme-leninisme kan de bundel Het geloof der kameraden uit 1969 beschouwd worden.
      Geïnspireerd door Karl Popper zette Van het Reve zijn stilistische talent in om ideeën en ideologieën te bestrijden die volgens hem modieus waren en niet klopten, bijvoorbeeld die van Marx, Freud en Darwin. Maar Van het Reve kon evengoed schrijven over naaktstrandetiquette (in Luisteraars!).

      Zijn artikelen en essays waren vaak controversieel omdat ze schopten tegen heilige huisjes. In dit verband moet vooral het oorspronkelijk in NRC Handelsblad gepubliceerde artikel De ongelooflijke slechtheid van het opperwezen (1987) worden genoemd, waarin hij een frontale aanval op alle geloof en godsdienst onderneemt en waarin vooral het christendom het moet ontgelden. Dit artikel lokte felle reacties uit.

      Verwijderen
    2. Vervolg. Zijn broer Gerard van het Reve schijnt inderdaad zeer ontvankelijk te zijn geweest voor de filosofie van Arthur Schopenhauer en als je daar verder over nadenkt lijkt het aannemelijk dat je daar ook soms sporen van terugvindt in sommige betoogtranten of wendingen in zijn verhalen of romans. Maar goed, dat kan ik niet goed beoordelen, want ik ‘ken’ zijn werk alleen van de buitenkant. Heb eerlijk gezegd nog nooit een boek van Gerard van het Reve gelezen. Er wordt overigens ook gesteld dat hij flink beïnvloed is door denkbeelden van de psychiater Carl Jung. Mogelijk werd hij zelfs nog sterker beïnvloed door Jung dan door Schopenhauer. Althans in ieder geval volgens een Nederlandse schilder, Emo Verkerk. Zie: Gerard van het Reve – Themes – Wikipedia. Citaat:

      Philosophically, Reve was influenced by Arthur Schopenhauer, whose works he re-read every winter, and even more so by Carl Jung, according to a Dutch painter who spent some time with the author in France to paint several portraits of him.

      Emo Verkerk over Gerard van het Reve, Carl Jung en Arthur Schopenhaur. Bron: Webpagina van website van Emo Verkerk. Citaat:

      At the end of 1988 I had a big exhibition at the Stedelijk Museum of Amsterdam. The discussion that followed on this event, concentrated upon the way the work was presented, and not upon what the work presented and how. An exception however, was the invitation to get acquainted with Gerard Reve, and to make a portrait of him. The idea for this came from his partner Joop. He thought it could be interesting if I knew my subject from life, and not from his books only. As a consequence I stayed with both of them in France for a few periods. Then I did the portrait. Gerard Reve is considered to be one of the two, three greatest Dutch writers of the last century. Perhaps he wrote the most important book of that whole period, at the age of 23. From then he developed his unparalleled style. All his titles have been controversial when published. The term "Individuation" from the theories of Carl Gustave Jung can describe the development in his work and personality. Apart from Schopenhauer, whose pessimistic attitude Reve reflects, Jung can be considered as the nucleus of his thinking. His work and life are a journey in the world of Carl Gustave Jung.

      Gerard van het Reve was een tijdlang in therapie bij een Jungiaanse psychiater en dat beklijfde kennelijk. Zie: Godsdienst mag weer in de literatuur (Trouw, 30-12-2010). Citaat:

      „Zijn bekering was volstrekt origineel. Er is niemand die hem over de streep trok. De enige die hem heeft beïnvloed, zou je kunnen zeggen, was de psycholoog Carl Gustav Jung. Voordat Reve ’De Avonden’ schreef, was hij in therapie bij een jungiaanse psychiater. Reve dacht mythisch en Jung was toentertijd de enige psycholoog die een serieuze belangstelling had voor mythologie.

      Verwijderen
    3. Bedankt weer, John. Het lijkt mij ook wel aannemelijk dat er in het werk van Reve sporen van de invloed van Schopenhauer zijn, maar ik heb nog nooit iets van Schopenhauer gelezen. Opvallend is wel dat zowel Karel als Gerard beide fervente tegenstanders waren van het communisme, hoewel ze er mee grootgebracht zijn. Het is vaak heel vermakelijk hoe vooral Gerard Reve Marx en Lenin en het communisme op de hak neemt.

      Verwijderen
    4. Ja het is natuurlijk Reve zonder het voorvoegsel 'van het'. Slordig van me. Kan ik niet meer corrigeren. Ja er zijn hele volksstammen grootgebracht met het aanvankelijk naïef en later halsstarrig geloof in een communistische heilsleer. Dat kon naast een sovjet later (tweede helft van de 20e eeuw) ook een maoïstische variant zijn. Voor vatbaarheid van westerlingen voor die verre oosten variant zie bijvoorbeeld de naïviteit van filmmaker Joris Ivens (documentaire HollandDoc). Onder andere Popper prikte op jonge leeftijd op zijn manier door het communistisch totalitarisme heen. Op zeventienjarige leeftijd om precies te zijn. Zie en beluister dit videofragment: Karl Popper doorziet in 1919 te Wenen voor de eerste keer van zijn leven de communistische façade (inconsistenties) (Aflevering Durf te denken van de Humanistische omroep; 2011), Ja Gerard Reve zal er ongetwijfeld op zijn manier mee hebben afgerekend.

      Verwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate