maandag 1 april 2013

Weegfactoren en onderscheid

Tweede paasdag 2013. Het leven snelt voort. Bolstaand van opstandigheid en vallen en weer opstaan; voortdurend met de hoop: alles sal rech kom. Ja ja... Morgen brengen? Vandaag vat ik drie koeien bij de hoorn. Koeien en hoornen? Een uitweiding over biologisch-dynamische veeteelt? Nee hoor, synoptisch stel ik nu drie zaken aan de orde: (1) antroposofie en communiceerbaarheid, (2) antroposofie en operationele methodieken en (3) antroposofie en volksgezondheid. In een blogbericht schrijf ik daarover natuurlijk niet op uitputtende wijze. Met een weblog kun je zaken publiekelijk aanstippen en aankaarten, Soms, to some degree, inclusief eyeopeners.

De horens van een vierde betwistbare 'waarheid als koe': relatie antroposofie, kennistheorie en wetenschapsleer, vat ik een andere keer aan. Dat onderwerp leent zich beter voor een afzonderlijke behandeling. Voor mij althans.

Laat ik beginnen met antroposofie en communiceerbaarheid en operationele (antroposofische) methodieken. Als je mensen van je wil vervreemden in het dagelijkse leven en op diverse werkvloeren, en ook als beweging en organisatie in samenlevingen als geheel, is één van de doeltreffendste manieren om dit te bewerkstelligen: overmatig antroposofisch jargon hanteren en constant antroposofische doelen benoemen bij alles wat tussen mensen, antroposofen en niet-antroposofen, maar ter sprake kan komen. Welbeschouwd een onzindelijke en onpraktische omgangsvorm. Zulks moest op een zeker moment wel spaak lopen en groeide dan ook uit tot een probleem in de vorige eeuw. Het voormalige AViN bestuur zette mede daarom samen met andere mensen, niet in de laatste plaats met mensen werkzaam in en rond antroposofische werkgebieden, begin eenentwingste eeuw een nieuw baken uit. In 2005 werden in Nederland daartoe koppen bij elkaar gestoken, wat onder andere zes jaar later resulteerde in het boekwerk Imaginatie, Inspiratie, Intuïtie – Handboek antroposofische onderzoeksmethoden (2011).

Eermalig voorzitter van de Antroposofische Vereniging in Nederland, Ron Dunselman, hierover zelf aan het woord, twee citaten uit zijn inleiding afgedrukt in dat genoemde boek:

[…] ‘Als Antroposofische Vereniging in Nederland hebben we in 2005 de koppen bij elkaar gestoken – bestuur, Hogeschool coördinatoren n een keur aan nationale en internationale experts – en vervolgens onze pijlen gericht op drie doelen. Een van die pijlen (naast een onderzoek naar ‘dynamische oordeelsvorming en gesprekscultuur’ en onderzoek naar ‘verschuivende paradigma’s binnen ‘landbouw en zorg’) is gericht op het verkrijgen van een goede beschrijving van de antroposofische onderzoeksmethode. Hoe komen we nu precies aan onze kennis? Daarbij speelde voor ons bovenal mee dat we het niet bij een theoretische verhandeling wilden laten. We hebben antwoord gewild op de vraag hoe we als professional te werk kunnen gaan in de vele werkvelden waar antroposofie leeft. Is een nieuwe beschrijving mogelijk?

[…]

In dit Handboek antroposofische onderzoeksmethoden (de ondertitel) hebben we nu een beschrijving hoe in de 21e eeuw de professional zijn handelen baseert op deze strategie, zonder dat de woorden die door Rudolf Steiner daar in het begin van de 20e eeuw bij zijn meegegeven ons kunnen blokkeren. Dit boek levert in deze zin een bijdrage aan een paradigmawisseling. We kunnen opnieuw kijken, vanuit een perspectief dat verrassend werkt.’ […]

Ron Dunselman
Voor de gehele inleiding van Ron Dunselman, de integrale tekst, zie de volgende webpagina op mijn website Cahier: Ron Dunselman over het boekwerk Imaginatie, Inspiratie, Intuïtie - Handboek antroposofische onderzoeksmethoden. Heb het boek zelf niet in huis. Keek het de afgelopen week in bij bibliotheek Rotterdam. De inhoud maakt een goede indruk op me. Is derhalve geplaatst op mijn verlanglijstje aan te schaffen boeken dit jaar. Doet me ook denken aan het initiatief, de werkwijze en het aanbod van Bolk Companions.

Antroposofie en volksgezondheid. Over allerlei levensbeschouwelijke stromingen, particuliere initiatieven, waaronder bijvoorbeeld over beweringen en claims van waarzeggers of paragnosten, actief op zogeheten paranormaal gebied, niet alleen waardeoordelen vellen maar die ook openbaar bekend maken en publiekelijk delen vormt voor diverse antroposofen nogal eens een heikel of teer punt. Dit om diverse redenen, ik noem er twee: omwille van (1) eerbiedigen van andermans (burgermans)vrijheid, leven en laten leven  en (2) uit een somtijds meer verborgen motief: bij voorbaat of bij voorkeur niet geassocieerd willen worden met mogelijk ongezonde en kwestieuze zaken. Toegespitst voorbeeld: Leonie Heine vroeg afgelopen dinsdag hier op Cahierwat Steiner van mediamieke mensen vond of mensen die van daaruit werken en wat ik van auralezers denk’.

Wel hierbij vallen een aantal zaken te onderscheiden als je Rudolf Steiners uitlatingen hierover in gedachten neemt en de verdere geschiedenis van mediumschap na zijn tijd mee in beschouwing neemt. Mogelijke zwendel, (zelf)bedrog, dwaalwegen, ongezonde lichaamsgesteldheden en bewustzijnstoestanden, illusoire vergezichten, verlies van zelfbewustzijn, bewustzijnsdemping en onnauwkeurige en multi-interpretabele ervaringsverslagen enzovoort. In Steiners tijd (1861 – 1925) kwam het spiritisme op en hij heeft dat verschijnsel toen nauwlettend gevolgd en bestudeerd. Daarover toen ook regelmatig geschreven en gesproken. Wat literatuur aangaat over dit onderwerp van de kant van Steiner, ik bedoel een selectie daaruit, wijs ik op twee voordrachtenreeksen van hem: (1) Het bewustzijn van de ingewijde (GA 243; Googlebooks); en dan wel de zevende, achtste en negende voordracht daaruit, bladzijde 136 t/m 196 (30 bladzijden); dit is een vertaling van Das Initiaten-Bewußtsein - Die wahren und die falschen Wege der geistigen Forschung en (2) nog niet vertaald: Spirituelle Seelenlehre und Weltbetrachtung (GA 52); en dan wel hoofdstuk 10: bladzijde 191 tot en met 117, hoofdstuk 11: bladzijde 218 tot en met 141 en hoofdstuk 12: bladzijde 142 tot en met 403. Voor meer zie ook de uitgebreide inhoudsopgave op bladzijde 5 tot en met 11 in dat boekwerk. Het boek Het bewustzijn van de ingewijde (PDF, inhoudsopgave) is nog altijd verkrijgbaar bij diverse boekhandels. Onder andere bij De Nieuwe Boekerij. Met aura lezers heb ik zelf geen ervaring. Maar ik denk dat ook hier voorzichtigheid geboden is.

Update 2-4-2013:
Over spiritisme en mediumschap valt uiteraard nog veel meer te zeggen. Zinnige en relevante nuances bij de inhoud van de bovenstaande alinea vind ik achteraf bezien wel op zijn plaats om eventuele misverstanden die zouden kunnen ontstaan te voorkomen. Daarom heb ik vandaag in de reactieruimte onder dit blogbericht enige aanvullende noten aangebracht. Plaatst zaken in een historisch kader met zinvolle achtergrondinformatie. Zie noot 1 tot en met 4 (verdeeld over vier elkaar opvolgende reacties in de reactieruimte). 3-4-2013: Zie voorts deze verwijzing naar een voordracht waarin Steiner naar mijn idee helder uit de doeken doet hoe, waarom, waartoe en door wie en voor wie mediumschap en spiritisme in de wereld werd gezet en wat daarbij volgens hem precies mis ging.

In de negentiende eeuw gingen wetenschappers, krachtig natuurwetenschappelijk geschoold, zich uiteraard ook richten op dit soort zaken en levensthema's. Zo ook Rudolf Steiner, eveneens natuurwetenschappelijk geschoold, dit tegelijk parend aan een geesteswetenschappelijke onderzoeksmethodiek en een zorgvuldig ontwikkeld en weldoordacht vermogen tot fenomenologisch waarnemen en zintuigvrij denken. Zie ondermeer zijn Filosofie der Vrijheid.

De Brit John Gray heeft een paar jaar geleden een mooi en lezenswaardig boek geschreven over kennisworstelingen en onderzoek van wetenschappers naar sterfelijkheids- en onsterfelijkheidsvraagstukken: Het onsterfelijkheids-comité (2011). Zijn benaderingswijze en vertrekpunten in dezen zijn zeer interessant en tegelijk plaatst hij de hoofdonderwerpen in dit boek in een goed gedocumenteerd historisch kader. Hier een fragment uit dat werk van Gray, het voorwoord: Twee pogingen om de dood te overwinnen (Cahier archief). De door Gray geschetste pogingen van wetenschappers, vanuit verschillende disciplines actief, ook literatuurwetenschappers bijvoorbeeld, om dit soort zaken, fenomenen te doorgronden en duiden en wellicht ook hanteer te maken mondde op een zeker moment uit in (1) een wetenschapsdiscipline als parapsychologie, welke voor velen te boek staat als een pseudowetenschap, en (2) een technologisch streven als transhumanisme. Hier meer over John Gray en zijn werk en ideeën, interviews en lezingen in audio en video vorm: John Gray – Youtube kanaal John Wervenbos.

In Steiners tijd traden uiteraard ook illusionisten en goochelaars op. Ook daar wijdde hij gedachten aan. In toenemende mate zie je tegenwoordig een mengvorm tussen zogenaamd of zogeheten mediumschap en variété en illusionisme. Bekende indicatoren hierbij zijn onder andere: cold reading en hot reading. Suggestibele of onnadenkende mensen kunnen hier makkelijk intuinen. Gelukkig wordt daar door wakkere mensen goed doorheen geprikt. Ook door Steiner en een flink aantal van zijn tijdgenoten indertijd. Hoewel Steiner dus wel onderscheid maakte tussen (1) echte geestelijke verschijnselen van welk niveau en allooi dan ook en (2) pure zwendelpraktijken. De meeste extreme vorm daarvan tref je vandaag de dag op TV aan. Iedere dag kan een mens zich volop ‘laven’ aan Astro TV. Heerlijk toch…? Gelukkig prikte het consumentenprogramma RADAR daar in 2008 finaal doorheen. Zie de volgende RADAR uitzending van 1-9-2008: Astro TV en de wereld van schimmige paragnostenlijnen. Bekijken en beluisteren zeker waard.

À propos. Ben momenteel ook bezig, lees bijna altijd meer boeken tegelijk, met Sergej Prokofieffs boekwerk Zeitreisen – Ein Gegenbild anthroposophischer Geistesforschung (2013). Prima boek! Blij dat ik het aangeschaft heb. Onderwerp: Judith von Halle, waarover ik eerder hier op Cahier een kritisch vierluik (drieluik plus nawoord) schreef. In Prokofieffs literatuuropgave achterin het boek tref ik geen verwijzing aan naar een voordracht uit een voordrachtenreeks van Steiner die mijns inziens zeker ook relevant is voor dat onderwerp, Judith von Halle en de scharen rondom haar en haar optreden en publicaties: de achtste voordracht, bladzijde 161 tot en met 172 uit: Kunst im Lichte der Mysterienweisheit (GA 275).


Muziek
1. Verder, verder! - Ellen van Dam
2. The Queen and the Soldier – Suzan Vega
3. Blood makes Noise - Suzan Vega

39 opmerkingen:

  1. marika ortmans1 april 2013 om 16:01

    Beste John. Dank je voor je artikel "Weegfactoren en Onderscheid". Ik heb het met veel interesse gelezen. Graag zou ik in mijn reactie even mee willen wegen en mee willen onderscheiden. Allereerst wil ik iets over mijn band met de antroposofie vertellen, bang dat ik anders als 'ondeskundig' word weggevaagd. Alhoewel,ik geloof niet zo snel dat jij dat zult doen. Mijn ervaring met de antroposofie is een lidmaatschap van bijna 40 jaar. Ik ben initiatiefnemer van een antroposofisch therapeuticum en stond aan de basis van de oprichting van een vrijeschool. Ik heb voor vrij geestesleven twee boeken geschreven. Verschillende bestuurlijke functies gehad binnen een antroposofische instelling. M.a.w. niet helemaal een leek te noemen. Gedurende lange tijd heb ik met een hartsvriendin (jurist, geen antroposoof, kinderen op vrijeschool) hele interessante gesprekken gehad over inwijdingsmethodieken. Zij leerde die bij het Centrum voor Intuitieve en Creatieve Ontwikkeling tijdens de opleiding Intuitieve Ontwikkeling, de Healingopleiding en de Readingopleiding. Toevallig was prinses Irene in die tijd een medeleerling van haar op deze opleiding. Ik leerde veel van haar tijdens deze gesprekken. Toen mijn vriendin overleed en ik onze gesprekken ging missen, besloot ik zelf deze opleidingen te volgen. Na vele jaren boeken lezen van Rudolf Steiner o.a. ook in een leesgroep, was het nu niet de bedoeling dat ik weer mijn leesbril opzette om in boeken te duiken. Nee ik ging oefenen en had enkel mijzelf als bron van imaginatie, inspiratie en intuitie. Wat heb ik hier veel geleerd aan oefeningen in de praktijk en wat waren deze oefeningen fantastische aanvullingen op de boeken van Steiner. Zoals bij alles kun je niet alles over een kam scheren en dat is ook het geval bij healing en reading. Hartelijke groet Marika

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Marika,

      Dank je voor je uitgebreide en interessante reactie. Zeker kun je niet alles over één kam scheren. Doe ik ook niet, is niet de bedoeling van dit blogbericht. Hier een Facebook pagina met een aanduiding van het door jou genoemde centrum. In mijn antwoord op de genoemde vragen van Leonie Heine schrijf ik over aura lezers dat ik er geen ervaring mee heb, maar voorzichtigheid me wel geboden lijkt. Dit bedoel in algemene zin. Zonder daarbij concrete voorbeelden voor ogen te hebben en een vinger naar een bepaalde richting te wijzen. Voorzichtigheid is geen overbodige luxe, (zeker ook) op spiritueel terrein en ontwikkelen en behouden van zelfstandig denken, ook als het om dat soort zaken gaat, is denk ik raadzaam. Vergelijk wat dit betreft mijn commentaar in de reactieruimte onder een blogbericht van Ridzerd van Dijk vandaag: Steinercitaat, weblog Ridzerd van Dijk, 1-4-2013. Bij beoordelingen is het uiteraard geen goede zaak om alles met een motto als 'gelijke monniken, gelijke kappen' over één kam te scheren. Evenmin is het echter goed om verschillen die kunnen bestaan, ook als het gaat om inwijdingswegen, inclusief mogelijke kwalitatieve verschillen, weg te laten. Je hoeft ze niet altijd te benadrukken, hangt van de situatie en ieders bedoelingen af, doch zeker ook niet altijd onbenoemd te laten. Leonie verwijs ik naar teksten van Steiner over een onderwerp waarom ze zelf vraagt. Goede vragen trouwens.

      In het leven komt het natuurlijk niet alleen op lezen van boeken of ook schrijven van boeken of teksten (artikelen enzovoort) aan. Het kan een nuttige fase vormen en zeer bepaalde doelen dienen, voor sommigen een lange fase, mogelijk vervolgens afgewisseld met of opgevolgd door misschien wel totaal andere activiteiten. Hangt van de mens in kwestie af, hoe hij/zij in elkaar steekt, wat zijn levensloop is en hoe het gesteld is met zijn lotgevallen en levensplannen.

      Met een zorgvuldig opgebouwd referentiekader en op gevorderde leeftijd geraakt, kan mogelijk menig mens makkelijker of eerder 'zichzelf als levende en toegankelijke bron van imaginatie, inspiratie en intuitie' maken. Polariteiten, in uitersten, in 'karikaturale termen' uitgedrukt: springlevend en onbevangen mens versus uitdrogende/uitgedroogde boekenwurm/schriftgeleerde/huiskamergeleerde, wandelende boekenkast. Ook dat blijft een persoonlijke en individuele kwestie. Er zijn zoveel varianten en combinaties mogelijk, want ieder mens is uniek. Wat dit aangaat neem ik Steiners uiteenzettingen over de positieve en negatieve mens in gedachten.

      Hartelijke groet,
      John

      Verwijderen
    2. Wat een helder antwoord op mijn vragen en groot respect voor Marika! Dank daarvoor< ook jou John >voor de moeite mijn vragen te beatwoorden.
      Ja, Marika....naarmate je serieus verbind met de voeding die er op je pad komt leiden er veel meer wegen naar Rome. Ik kan alleen maar aanvoelen dat jij die weg open aangegaan bent, zonder de vooroordelen ,die soms bij antroposofen te bespeuren valt.
      Het is jammer dat je de persoon, waar je de wezenlijke gesprekken mee kon voeren, weggevallen is. We missen vaak juist dit soort mensen op ons pad.

      Mijn vragen aan John, hadden als basis, de verwarring die ik in mijzelf voelde toen ik iemand wilde raadplegen { een antroposofisch arts} die samenwerkt met mensen die aura lezen en healing toepassen. Persoonlijk kwam ik daar niet voor en begreep niet zo goed hoe dat te rijmen viel met de zienswijze van de Antroposofie en je persoonlijke vrijheid. Want, ik vind het nogal wat om in te grijpen in een biografie en die te interpreteren. Het respect voor mensen, is te groot, om mijn beeld er op af te drukken. Dat blijft voor mij een moeilijk stuk.In een gesprek met een vriendin of vriend{die je wezenlijk kent}kan het veel zinvoller zijn ,een steun en hulp, zoals jij Marika, hebt mogen ervaren.

      John, nog een vraag....hoe ontvang ik in mijn mail jou berichten van dit weblog? Ik lees dit alles nu pas?

      Hartelijke groet,

      Leonie

      Verwijderen
    3. Graag gedaan Leonie. Wat voor samenwerkingsverbanden antroposofische artsen tegenwoordig zoal aangaan is me niet goed bekend. Naar aanleiding van jou ervaringen op dat vlak zal ik me daar wel meer over gaan informeren. Tot op heden bezoek ik vrijwel nooit een arts. Maar dat kan in de toekomst gaan veranderen natuurlijk. Ouderdom komt met gebreken. In de rechterkolom onderaan tref je de optie 'E-mail alert voor nieuwe blogberichten' aan.

      Verwijderen
    4. Ik bedoel vooral antroposofische huisartsen. Hoe die tegenwoordig hun praktijk inrichten. Daar ben ik niet zo bekend mee. Heb wel een antroposofisch huisarts.

      Verwijderen
    5. Nog even dit Leonie. Acties indertijd van Hugo Verbrugh (antroposoof) richting lieden als Jan Pieter de Kok met zijn iatrosofie kan ik wel waarderen. Zie: Hugo Verbrugh over Iatrosofie en Jan Pieter de Kok. (Netwerk, 10-1-2001)

      Verwijderen
    6. En nogmaals, ik scheer niemand en niets over één kam in dit blogbericht. Ook niet in het dagelijks leven trouwens. Zo zit ik niet in elkaar, ook niet als antroposoof. En geen enkel vooroordeel is hier aan de orde. Wel worden zaken van elkaar onderscheiden en dat is uiteraard wat anders. Naar dat onderscheid werd gevraagd en zulks heb ik tevens verder toegelicht met de vervolgreacties in de reactieruimte alhier.

      Verwijderen
    7. Maarten Reder.... was een hele goede Antroposofisch arts. Aan de hand van de waarneming en het gesprek, kreeg je een diagnose.
      Ik weet nog twee consulten van mijn twee " toen nog jonge kinderen ".
      Een kind had last van een trage stofwisseling en verkrampingen, het ander was zeer kwetsbaar en schuw. Het eerste kind,een meisje,
      vroeg hij een stukje voor hem te lopen daarna wat ze zoal graag at en wat ze leuk en niet leuk vond. Ik kreeg als advies paardrijden, verder dieetadviezen, en afwassingen met rozemarijn. Mijn kind bloeide op.Het tweede kind,een jongetje,benaderde hij niet indirect ...hij sprak met mij en via mij nam hij zijn reacties waar.
      Hij adviseerde een spreuk en het vertrouwen in de wereld te versterken door verschillende sprookjes te vertellen en hem een dier te laten verzorgen.
      Deze vorm van artsenij, is mij tot op de dag als vandaag bij gebleven.
      Geen ander attribuut, dan zijn mensenkennis, waarneming en bewustzijn, voor de persoon die hij voor zich had. Ik prefereer deze manier boven alle anderen maar helaas moet de eigen kundigheid plaats maken voor aangeleerde methodes en bespeur je dat deze manier van genezing dreigt onder te gaan. Ondanks alle goede bedoelingen en alternatieven op dit terrein, moet ik nu zelf op onderzoek en zeggen wat ik wil tegen mijn arts.
      Hartelijke gegroet,
      Leonie

      Verwijderen
    8. Goed om te lezen Leonie. Dank voor de beschrijving. Knap van deze Maarten Reder. Je waardering en ook dankbaarheid die ik proef, kan ik me goed indenken. Tja. Ik was en ben een alleenstaande en heb zelf geen kinderen en mankeer zeer zelden iets, tot op heden althans, dus ja... Zomaar voor de gezelligheid op de koffie bij een huisarts gaan doe je natuurlijk niet.

      Maarten Reder, kan het zijn dat hij op een bepaald moment naar Noorwegen trok? Hier een Noors boekwerkje, antroposofische inhoud, met auteursnaam Maarten Reder. Maar goed, dat kan iemand anders zijn uiteraard.

      Hartelijke groet,
      John

      Verwijderen
    9. Ik denk dat dit het boekje over de eerste levensfase is?
      Het is hier niet meer te verkrijgen. Maarten is weggetrokken {naar Zwitserland }
      meen ik. Een paar jaar geleden overleden. Regelmatig gaan mijn gedachten nog naar hem uit.
      Op het einde van zijn leven is hij heel erg de weg kwijt geraakt...maar...wat heet de weg kwijt raken. Ik vond het heel bijzonder dat hij die weg kwijt "WILDE "raken. Maar goed, dit wordt te persoonlijk. Ik was zeer op hem gesteld.
      Gelukkig ben ik ook nooit ziek ,maar ik kamp op dit moment met bepaalde angsten waar ik zonder medicatie doorheen wil gaan.
      Ik heb wel antroposofische middelen en ik ben verder sterk van wil en tenslotte , is dit ook weer een te ontsluiten poort , in mijn ontwikkeling.

      Hartelijke groet,
      Leonie

      Verwijderen
    10. Denk dat dat boekje over negen levensfasen van zeven jaar gaat. Maar de Noorse taal beheers ik niet. Tja er kunnen zich breuken of onverwachte wendingen voordoen in mensenlevens. Dus ook bij Maarten Reder wijlen.

      Angst heeft een zinnige en nuttige functie. Biedt waarschuwingssignalen, maar moet wel hanteerbaar blijven natuurlijk. Wat zou een mens allemaal niet kunnen oplopen zonder die signalen? Pijn met pijngrenzen, een gewaarwording met een wat andere kwaliteit, kan wat dat aangaat ook goed dienst doen als richtingwijzer en eyeopener. Panische angst kan evenwel onder zekere omstandigheden bepaalde gevaren met zich meebrengen. 'k Wens je hier sterkte bij Leonie. Antroposofische middelen staan tot je beschikking en je hebt een sterke wil schrijf je. Dat je een sterke wil hebt geloof ik zeker. Moedig treed jij nieuwe ontwikkelingen tegemoet en werk je daar ook aan.

      Verwijderen
  2. marika ortmans1 april 2013 om 18:33

    Beste John

    De opleiding die jij aanhaalt nl. 'Centrum voor Intuitieve en Energetische Bewustwording', was NIET mijn opleiding. De opleiding die ik volgde heette 'Centrum voor Intuitieve en Creatieve Ontwikkeling' afgekort het CICO. Volgens mij bestaat deze opleiding niet meer. Aan deze opleiding waren vele kundige docenten verbonden. Leerlingen waren er van allerlei pluimage van psychiator, ziekenverzorgende tot leerkracht etc. etc. Schitterend!
    Hartelijkegroet, Marika

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Oh sorry Marika, ik zal dit terstond herstellen.

      Verwijderen
    2. Beste Marika,

      Goed om te lezen dat je aan deze opleiding zoveel positiefs ervaren hebt en er met reden met plezier en dankbaarheid naar terugziet!

      Wat het aangesneden aangaat thema betreft, studie en praktijk en licht daartussen, moet ik eigenlijk ook denken aan deze twee personages uit Goethes Faust: Faust en zijn assistent Wagner. Steiner heeft over de personage Wagner een keer uitgesproken dat die eigenlijk een projectie van Goethe en Faust was, een hinderlijke maar feitelijke dubbelganger; een algemeen-menselijke kant van Goethe en van Faust naturen, die elk mens aan zichzelf kan herkennen. Maar goed waar Wagner somtijds heerst, huist ergens ook Faust nietwaar. Zie ook wat dat aangaat de één na laatste alinea van een ander blogbericht hier op Cahier: Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust (Cahier, 15-12-2012)

      Hartelijke groet,
      John

      Verwijderen
  3. Dat is mooi. Motief, maandblad voor antroposofie, april 2013 nummer, deze keer in goede orde en op tijd ontvangen en wat tref ik vandaag bij het doorbladeren aan op bladzijde 20 en 21? Een artikel van Joop van Dam over het boven genoemde boekwerk Imaginatie, Inspiratie Intuïtie – Handboek antroposofische onderzoeksmethoden (2011). Interessante boekbespreking. Soms, heel soms, word je op je wenken bediend nietwaar? Überhaupt interessant dat aprilnummer. Hans Stolp pakt er ook breed in uit. Op behoorlijk openhartige wijze moet ik zeggen.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Noot 1

    Natuurlijk liggen dit soort zaken vrijwel altijd extra gecompliceerd en niet zo eenduidig als het lijkt of kan lijken. Leven biedt paradoxen te over. Aanbrengen van wezenlijke nuances is onontbeerlijk.

    Steiner stelde tevens nadrukkelijk dat het ontstaan van spiritisme op zich zeker niet zonder zin was en op zich als een gerechtvaardigde tegenreactie op eenzijdig materialisme kon worden opgevat; in ieder geval in historisch perspectief. Dat valt precies na te lezen in de voordracht Theosophie und Spiritismus, dat is de elfde voordracht uit de de bovengenoemde voordrachtencyclus Spirituelle Seelenlehre und Weltbetrachtung (GA 52; Berlijn 1903 en 1904).

    Enkele citaten hieruit, verdeeld over meerdere reacties hieronder, in de vorm van meerdere noten, om dit te illustreren (tekstdelen uit de tijd dat Steiner nog verbonden was met de theosofische vereniging):

    Steiner, GA 52, bladzijde 223 en 224:

    "Heute wollen wir prüfen, in welcher Weise wir uns vom theosophischen Standpunkte aus zu den enthusiastischen Begrüßern und zu den Einwänden der Gegner des Spiritismus zu verhalten haben. Die Einsicht, daß der Spiritismus eine notwendige Erscheinung ist, setze ich dabei voraus. Denn zuerst müssen wir, wenn wir eine solche Frage studieren, uns dai über klar sein, daß es sich nicht um eine zu­fällige, sondern um eine notwendige Erscheinung handelt; als notwendig erkennbar einfach durch die Art und Weise, wie sie verlaufen ist. Sehen wir zunächst ganz davon ab, daß sich in der Hauptsache Dilettanten mit dem Spiritismus und den spiritistischen Erscheinungen beschäftigt haben. Sehen wir auf etwas anderes, nämlich auf die Tatsache, daß es auch unter den Gelehrten Forscher besten Rufes und größter Bedeutung gegeben hat, welche der Frage des Spiri­tismus sympathisch gegenübergestanden haben. Und weil das so ist, gestatten Sie mir bitte für einen Moment, daß ich absehe von den spiritistischen Erscheinungen selbst, und daß ich die Entwickelung des Spiritismus zu einer Personen-frage mache, welche sich zunächst auf diejenigen bezieht, die sich mit dem Spiritismus befaßt haben, und von denen es zweifellos feststeht, daß sie in spiritistischen Fragen ein beachtenswertes Urteil besitzen; von denen es feststeht, daß sie auch auf dem Gebiete der materiellen Wissenschaft einen tiefgehenden Einfluß ausgeübt haben. Das sind Gelehrte, die ebensowenig wie viele andere Menschen mit den Begriffen einer «Seelenlehre ohne Seele», die ihnen ihre Fachkollegen geben, sich zufriedengeben konnten; das sind Gelehrte, die in unserer modernen Wissenschaft viel mehr geleistet haben als die eigentlichen materialistischen Forscher."

    Dit sluit op zich natuurlijk mooi aan op het onderzoek van John Gray, neergelegd in zijn genoemde boek Het onsterfelijkheids-comité (2011).

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Noot 2

    Hier een beknopte uiteenzetting van Steiner over gerechtvaardigde pogingen van wetenschappers indertijd om het verschijnsel spiritisme naar juiste waarde te schatten.

    Steiner, GA 52, bladzijde 225 en 226:

    [...]

    "Ein anderer Naturforscher ist der englische Gelehrte Wallace, der Begründer der Deszendenztheorie. Darwin und er haben unabhängig voneinander den großen Ge­danken dieser Lehre, den Darwinismus, gefunden. Wenn man seine Werke studiert, findet man, daß er die Frage, um die es sich handelt, noch großartiger angefaßt hat als Darwin selbst. Sein Verdienst auf diesem Gebiete wird nicht in Abrede gestellt. Da er aber später für die Realität spiritistischer Phänomene in Wort und Schrift eingetreten ist, so hat man auch ihn sozusagen in zwei Teile gespalten. Er kämpft auf der einen Seite für seine naturwissenschaft­liche Auffassung, und auf der anderen Seite für seine Seelenlehre, die in demselben Sinne gehalten ist, in dem auch Crookes sich eine experimentelle Seelenlehre gebildet hat. Überall können Sie finden, daß er als ein armer Ver­irrter dargestellt wird, weil er sich mit dem Spiritismus be­faßt und diesem das Wort geredet hat. Zwerghafte Intellek­te lehnen sich einfach gegen die Denkweise und die Gesin­nung dieser Großen auf.

    Daß auch ein Forscher auf spiritistischem Gebiete auf voller Höhe des Naturforschers stehen kann, so wie die beiden genannten Forscher, das gab mir Veranlassung, aus der Sache zunächst eine Personenfrage zu machen.

    In der Tat, das hat das 19. Jahrhundert vor allen früheren voraus, daß diese außerordentlich wichtigen Fragen als wissenschaftliche Fragen behandelt werden. Es gilt diesen Forschern als durchaus nicht unmöglich, die naturwissen­schaftliche Forschung auch auf dieses Gebiet auszudehnen. Deshalb mag es auch ganz richtig sein, sich auf sie als Auto­ritäten zu berufen; denn nicht auf die Frage kommt es an, ob genau oder ungenau beobachtet wurde, sondern lediglich darauf, was sie für möglich oder unmöglich hielten. Die Genauigkeit oder Ungenauigkeit eines Experimentes kann später festgestellt werden.

    Es kann später unter anderen Bedingungen richtiggestellt werden, was falsch gemacht wurde. Dies in bezug auf diese Seelenforschung, wobei es lediglich auf die Frage ankommt: Kann diese Art von Seelenlehre wissenschaftlich widerlegt werden?

    Eine wissenschaftliche Seelenlehre haben wir nicht zu verzeichnen, und das Schwächste und Unbedeutendste, was von den Gelehrten im Laufe des 19. Jahrhunderts geschrieben worden ist, ist gegen den Spiritismus geschrieben. Es mag mancher Gegner meiner Auffassung hier sitzen, das eine muß er zugeben bei unbefangenem Urteil: selbst wenn die Schriften recht haben sollten, die gegen den Spiritismus gerichtet sind, trivial und unwissenschaftlich sind sie alle; man kann auch recht haben, wenn man törichtes Zeug behauptet.

    Nachdem wir auf diese Art sozusagen kulturhistorisch die spiritistische Bewegung als eine Notwendigkeit erkannt haben, lassen Sie uns ein wenig auf die Unterschiede sehen, welche zwischen der spiritistischen Bewegung und anderen Bestrebungen, die Seelentatsachen zu erforschen, bestehen.
    "

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Noot 3

    Hier een beknopte uiteenzetting van Steiner over een op zichzelf genomen zuivere doelstelling van spiritisten en spiritualisten om bewijzen te leveren dat er een (hoger) geestesleven bestaat.

    Steiner, GA 52, bladzijde 226 tot en met 228:

    Sie alle wissen ja, daß es seit dem Jahre 1875 eine theosophische Strömung, eine theosophische Bewegung gibt, die ebenso wie seit vierzig Jahren der Spiritismus, auf ihre Art bemüht ist, die Wahrheit zu erhärten, daß das materielle Dasein nicht das einzige ist, sondern daß es in der Welt ein höheres Dasein, daß es geistige Tatsachen und Wesenheiten gibt, die nicht mit den äußeren Sinnen zu erreichen und zu erforschen sind. Ebenso wie sich der Spiritismus nach seiner Methode mit der Frage nach dem Dasein einer geistigen, einer seelischen Welt befaßt hat, so befaßt sich auch die Theosophie mit diesen höheren Welten. Es ist eine einfache geschichtliche Tatsache, daß die Begründer der theosophischen Bewegung, bevor sie zu der Einsicht gekommen sind, in theosophischem Sinne zu wirken, selbst in der spiritistischen Bewegung standen.

    Helena Petrowna Blavatsky und Colonel Olcott, die großen Sendboten der Theosophischen Gesellschaft, gingen von der spiritistischen Bewegung aus, und man nannte sogar die theosophische Vereinigung, die sie zunächst bildeten, eine Gesellschaft unbefriedigter Spiritisten. Nicht nach etwas anderem als nach der Wahrheit im Geistigen suchten Blavatsky und Olcott, nachdem sie die Erkenntnis errungen hatten, daß die theosophische Bewegung richtig ist. Was sie änderten, war nur die Methode, die Art und Weise des Forschens, und warum sie diese änderten, davon wollen wir jetzt reden.

    Es ist die Aufgabe aller Spiritisten und Spiritualisten und aller religiösen Bewegungen, den Beweis zu erbringen, daß es ein höheres Geistesleben gibt; daß im Menschen etwas Geistiges lebt, daß der Mensch eine geistige Natur in sich selbst ist, daß sein Leben zwischen Geburt und Tod nur ein Teil des gesamten menschlichen Lebens ist, und daß der Mensch außer seiner physischen Wesenheit noch etwas anderes ist. Den Beweis dafür zu erbringen, bemühen sich diese Geistesforscher. Das ist es, was sie gemeinsam haben. Das ist es, wonach sie gemeinschaftlich streben, und in diesem Ziele werden sie sich auch zusammenfinden, um einen notwendigen Gegensatz zu der materialistischen Strömung zu bilden. Die Wahrheit kann nicht auf getrennten Wegen, sondern nur in voller Einheit, in harmonischem Streben erreicht werden. Und zur Erreichung dieser Einheit dürfte nicht nur das gemeinsame Ziel, sondern auch die Kenntnis des gemeinsamen Ursprunges dieser zwei Bewegungen bei­tragen.

    Eine gemeinschaftliche Ursprungsstätte war es, von der sowohl die spiritualistische und spiritistische Bewegung als auch die Theosophie ihren Ausgang nahmen. Also nicht nur das Ziel, sondern auch der Ursprung ist derselbe. Das wissen diejenigen, welche etwas tiefer hineinschauen können in die inneren Triebkräfte der geistigen Bewegung. Was wir äußerlich sehen, was von der geistigen Bewegung sofort vor unseren äußeren Augen liegt, das spielt sich in der Welt der Wirkungen ab, nicht in der Welt der Ursachen. Von man­chem, das sich vor Ihren Sinnen abspielt, weiß der Geistes-forscher, daß es seine Ursachen in viel höheren geistigen Welten hat.

    Wir tappen fast wie Blinde herum, wenn wir in der sinnlichen Welt auf und ab spazieren, und haben keine Ahnung, was sich hinter den Kulissen abspielt, wo höhere Geistesmächte gleichsam an Drähten lenken, was sich vor unseren sinnlichen Augen vollzieht. So erkennt auch der Geistesforscher, daß die spiritualistische, spiriti­stische und theosophische Bewegung einen gemeinsamen Ursprung haben.
    "

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Noot 4

    En tenslotte Steiner in het volgende tekstcitaat over voorbijschieten van het eigenlijke doel achter het spiritisme zoals het indertijd wel moest optreden en bestudeerd werd door wetenschappers; gevolgd door de ontaarding ervan (een aanvang nemend tussen 1840 en 1870) en de oprichting van een Theosofisch Vereniging als noodzakelijke tegenmaatregel. Wat dit soort zaken aangaat treedt Steiner veel meer in detail in de voordrachtenreeks Die okkulte Bewegung im neunnzehten Jahrhunderd und ihre Beziehung zur Weltkultur (GA 254; Dornach 1915)

    Steiner, GA 52, bladzijde 230 en 231:

    "Im 19. Jahrhundert ist es anders geworden. Gerade da­durch, daß die wissenschaftlichen Führer versagten, war es notwendig, daß augenfällige Beweise für das Dasein einer Geisteswelt geschaffen wurden.

    Nun aber stellte sich heraus, daß die drei Jahrzehnte der spiritistischen Bewegung von 1840 bis 1870 zunächst ganz andere Interessen hervor­riefen als beabsichtigt waren. Wenden Sie nicht ein, daß die weisen Führer sich demnach auch irren können, da sie doch sonst dies hätten voraussehen müssen. Das ist eine Sache, die in anderer Weise erörtert werden muß. Es erwies sich zunächst, daß die Interessen, welche sich an die spiri­tistischen Phänomene knüpften, nicht die beabsichtigten waren. Es sollte in augenfälliger Weise darauf hingedeutet werden, daß es neben dem physischen noch ein rein geistiges Leben gibt.

    Was aber damals genährt wurde, das waren nur Interessen allzu menschlicher, persönlicher Natur. Der Ver­kehr mit Verstorbenen war es, den man vor allen Dingen suchte. Das war aber ganz und gar nicht dasjenige, was die Sendboten der Menschheit bringen sollten. Nicht mensch­liche Neugierde, wenn auch schöner und edler Art, zu be­friedigen, war der Zweck dieser Phänomene.

    Es sollten vielmehr der Menschheit Erkenntnisse, Einsichten gegeben werden, welche sie, bei richtiger Anwendung auf sich selbst, einem höheren, geistigen Leben zuführten.

    Leider wurde zuviel Schaulust gesucht, und das Forschen in der geistigen Welt wurde in einer Weise betrieben, die nicht zur wirk­lichen Veredelung der Menschheit führen kann. Das ist der Grund, welcher dann zur Begründung der Theosophischen Gesellschaft geführt hat.
    "

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Voor de goede orde: in de eerste voordracht van de bij noot 4 genoemde voordrachtenreeks Die okkulte Bewegung im neunnzehten Jahrhunderd und ihre Beziehung zur Weltkultur (GA 254), deelonderwerp De enscenering van het mediumschap en spiritisme (Dornach, 10-10-1915) doet Steiner helder uit de doeken hoe, waarom, waartoe en door wie mediumschap en spiritisme in de wereld werd gezet en wat daarbij mis ging.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Voor de goede orde 2: ook mij zijn bijvoorbeeld de boeken over Edgar Cayce (1877 - 1945) en zijn readings bekend. Heb er vroeger ook één over hem gelezen. Ergens in mijn twenner jaren. Hoe hem en zijn werk en zijn beweringen en de verhalen over hem te plaatsen en beoordelen, zeker ook in het licht van wat Steiner over onderhavig onderwerp naar voren heeft gebracht, mag een onderzoeksvraag vormen. Oordeel vooral zelf, voor zover mogelijk, zou ik zeggen. Hier een citaat van een webpagina, onderdeel Engelstalig Sceptisch Woordenboek: Edgar Cayce (1877-1945) - Sceptic's Dictionary:

    "Even though Cayce didn't have a formal education much beyond grammar school, he was a voracious reader, worked in bookstores, and was especially fond of occult and osteopathic literature."

    Het lijkt me aannemelijk dat hij hierbij dan onder andere antroposofische en theosofische literatuur ter hand nam.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. tsja, Edgar Cayce zal ook wel een trancemedium geweest zijn, niet voor niets dat ie de 'slapende profeet' genoemd werd .Hij was nooit verkeerd in zijn diagnoses, en die ene maal dat er verwarring was ging het dan nog om tweeling broers .

      Verwijderen
  10. Hallo

    Ik ben uit Belgenland en lees al vele jaren R Steiner en nu ook de boeken van Prokofieff , ben nu 'Tijdreizen' aan het lezen in het nederlands , en belandde ( toevallig ?) hier ivm met dat boek en zie dat er al heel wat over staat geschreven in diverse blogs .
    Een beetje laat misschien , maar wilde hier ook effe reageren .

    Het onderscheid tussen mediumschap , mystiek ( onder-zintuiglijke wereld) en boven-zintuiglijk is niet zo gemakkelijken vooral niet voor de leek/beginneling die er nog niet in thuis is , heb er zelf lang over gedaan om er een beetje wegwijs in te geraken .
    Jammer dat GA 52 niet is vertaald , GA 254 wel in het engels .

    In het nawoord van GA 243 staat ( R Dunselman ) staat oa

    ' De moderne inwijdingsweg vraagt om ontwikkeling en versterking van ziel en geest , om vrije inititiatieven (zowel innerlijk als uiterlijk) ; niet om bewustzijnsverlagingen die van buitenaf veroorzaakt kunnen worden en plaatsvinden , zoals bij mediamieke en trance-toestanden , waarbij het ik van de mens moet wijken '


    Wat ik wel de moeite vond om lezen daarover was het nawoord uit 1918 door Steiner zelf van het boek GA 10 'De weg tot inzicht in hogere werelden' .Daarin vertelt hij duidelijk het onderscheid tussen onder en boven -zintuiglijk . Kan je ook hier lezen :
    vond alleen een engelse vertaling op het Rudolf Steiner Archive http://wn.rsarchive.org/GA/GA0010/English/AP1947/GA010_appendix.html

    "Now, people become at once suspicious when an activity confined entirely to the soul is expected of them, in order that something independent of themselves should reveal itself. They believe that they themselves give the revelation its content because they prepare themselves to receive it. They expect experiences to which they contribute nothing and which allow them to remain quite passive. Should such people, in addition, be ignorant of the simplest scientific requirements for the comprehension of a given fact, they will take for an objective revelation of non-sensible substances contents and productions of the soul in which the soul's conscious participation is reduced below the level maintained in sense-perception and will-impelled action. Such are the soul-contents provided by the experiences and revelations of the visionary and the medium. But what comes to the fore through such revelations is not a supersensible but a sub-sensible world. Human waking life does not run its course completely within the body; the most conscious part of it runs its course on the boundary between the body and the physical outer world; thus the process of perception with the organs of sense is as much an extra-physical process penetrating into the body as a permeation of this process from out [of] the body; ....."

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Welkom bij dit Nederlandse weblog Henri, geachte taalgenoot,

    Ja er werd en wordt flink wat geschreven over Judith von Halle. Deed ik in 2011 ook. Op enig moment zal ik er weer over schrijven. Ga niet over één nacht ijs en heb natuurlijk ook andere dingen te doen. Heel goed dat Ton Jansen Prokofiefs boek over Von Halle heeft vertaald. Jansen heeft ook waardevolle extra noten in die uitgave, Tijdreizen, aangebracht. Heb zowel de Duitse als de Nederlandse versie in huis.

    Uit je reactie meen ik op te kunnen maken dat Duitstalige teksten lastig te lezen voor je zijn en Engelse teksten je wat dat aangaat meer mogelijkheden bieden. Beheers je het Frans misschien (nog) vloeiender? Hoe is het eigenlijk met vertaalwerk van de GA reeks naar die taal gesteld in de boekhandel en op internet? Het is inderdaad jammer dat GA 52 (nog) niet vertaald is naar het Nederlands. Dat GA 254 in ieder geval wel vertaald is in het Engels kan ik me wel voorstellen. In die voordrachtenreeks gaat voor een belangrijk deel immers om Westerse occulte genootschappen, de theosofische vereniging en over mediumschap, wat in de westerse wereld ook zo'n hoge vlucht nam. GA 43 is zeer zeker ook een belangrijke voordrachtenreeks, Bewustzijn van de ingewijde'. Ja naar mijn indruk heeft Ron Dunselman en ook andere leden van de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap zich de afgelopen jaren intensief met de inhoud van deze cyclus beziggehouden.

    Het tekstdeel dat je citeert uit 'Hoe verkrijgt men bewustzijn op hogere gebieden' (GA 10) prikkelt tot nader onderzoek. Dank je wel.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Het boek ' Tijdreizen ' is vanavond alweer uit , en wat mij betreft heeft Prokofieff daarmede werkelijk voldoende bewijzen geleverd hoe de zaken ineenzitten . Maar of de volgelingen dat allemaal te horen krijgen is natuurlijk wat anders, men luistert vaak liever naar ' mystiek geroddel' dan een boek ter hand te nemen .
      ...op naar het volgende ...

      Verwijderen
  12. Het lijkt mij wat te eenvoudig om over het spiritisme te oordelen wanneer je je beperkt tot uitspraken van Steiner of programma's als AstroTV. In Brazilië (waar ik woon) zijn miljoenen spiritisten. In de stad waar ik woon zijn er tienduizenden (en slechts enkele tientallen Antroposofen). Dus het spiritisme lijkt vooralsnog niet bankroet. Ik had altijd een negatieve kijk op het spiritisme. Ik ontdekte dat veel Brazilianen die zich inzetten voor anderen en voor de gemeenschap spiritisten bleken te zijn. De spiritisten die ik heb ontmoet komen mij over als integere mensen. Ik heb het spiritisme wat nader onderzocht, ik heb een aantal spritsten gesproken en ik heb spiritistische centra bezocht. Mijn conclusie is dat het spiritisme meer is dan een reliek uit de negentiende eeuw. Het spiritisme heeft zich zeker ontwikkeld. Tafeldansen en klopgeesten kom je niet meer tegen. Het is vooral praktisch gericht. Er is een zeer actieve gemeenschap die zich inzet voor sociale doelen. Zeker, er zijn seances en er is contact via een medium, dit is niet veel anders dan zoals dit over de hele wereld gebeurd door sjamanen en medicijnmannen. Maar het is Westers georiënteerd. De kritiek van Steiner, en van andere personen die het spiritisme bestudeerden zoals Frederick van Eeden, lijken mij nog steeds geldig. Het is overigens iets waar veel spiritisten zelf ook mee worstelen. Maar het bestempelen als ‘dwaalleer’ lijkt mij te eenvoudig en niet erg constructief. Veel spiritisten die ik ken zijn geïnteresseerd in antroposofie. Maar men vindt het te complex, en niet erg toegankelijk. Dit is een thema waar ik al een tijdje mee bezig ben en waar ik een stukje over aan het schrijven ben. Het spiritisme komt daar in ook uitgebreid in aan bod. Als dat ergens geplaatst wordt zal ik het in deze post laten weten.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Antwoord. Deel 1.

      Dank je voor je interessante bijdrage Hugo. Je reacties vanuit het warme en exotische Brazilië zijn zeker welkom hier op Cahier. Ook die over spiritisme. Over zeven weken het WK voetbal in Brazilië. Nogal wat Brazilianen achten dat een geldverkwistend project en zien prioriteiten graag anders gesteld, vernam ik laatst op de Nederlandse TV: Jinek (Uitzending gemist, 20-4-2014; maar ik denk dat het programma buiten Nederland niet te bekijken valt.). Klopt dat? In welke Braziliaanse stad leef je als ik vragen mag?
      De hang naar spiritualiteit op het Zuid-Amerikaanse halfrond is bekend. Dat zie je ook terug in de literatuur van diverse Zuid-Amerikaanse schrijvers. Ik neem aan dat bijvoorbeeld het genre magisch realisme er nog altijd flink in zwang is. In het Info.nu artikel Spiritisme - 'het contact met overleden personen' valt in een alinea over Allan Kardec te lezen:

      […] ‘ Allan Kardec (1804-1869), pionier van het praktische spiritisme was leerling van Johann Heinrich Pestalozzi en in de eerste plaats pedagoog, maar werd later spiritistisch onderzoeker. Zijn boeken zijn verkocht in oplagen van honderdduizenden. Zijn werk vond vooral waardering in Brazilië, waar men in 1957 een postzegel uitgaf met Kardecs beeltenis, ter ere van de honderdste verjaardag van zijn werk Buch der Geister.’ […]

      Verwijderen
    2. Antwoord. Deel 2

      In het Wikipedia artikel over Kardec staat ondermeer opgetekend:

      […] ‘Kardec heeft zijn spiritistische leer beschreven in Het Boek der Geesten (1857), Het Boek der Mediums (1861), Het Evangelie volgens het Spiritisme (1863), Hemel en Hel (1865), en Genesis volgens het Spiritisme (1868). Volgens Kardec is het spiritisme een 'wetenschap' betreffende de natuur, de oorsprong en de bestemming van de geesten, alsmede hun relaties met de lichamelijke wereld. Het spiritisme zou nog brengen wat Jezus heeft gezegd met betrekking tot de beloofde Vertrooster: de kennis der zaken, zodat de mens weet waar hij vandaan komt, waarheen hij gaat en waarom hij op Aarde is; de spiritistische leer maakt dat we ons aangetrokken voelen tot de ware principes van Gods wet en brengt ons troost door middel van geloof en hoop.
      Het spiritisme van Kardec wordt ook wel Kardecisme genoemd.
      ’[…]

      Die laatste tekstpassage betreffende Jezus en een beloofde vertrooster, trekt Kardec zo’n vergelijking in zijn werken(?), verklaart wellicht waarom zijn leer bij nogal wat Brazilianen (miljoenen) aanslaat. Ook pinkstergemeenten zijn er immers populair; Heilige Geest bewegingen. Daaraan verbonden zouden zich in Brazilië onder andere ook kind dominees voordoen waarvan wordt voorgegeven dat die wonderen zouden verrichten. Dit aldus journaliste Marjon van Royen in dat genoemde TV programma Jinek van afgelopen zondag met een mini TV reportage dienaangaande. Goede geesten die mensen bijstaan en uitgenodigd en toegelaten mogen worden en boze geesten die moeten worden bezworen en afgeweerd, dat idee krijg ik hierbij ook bij het Braziliaanse culturele leefklimaat. Religieuze, magische en spiritistische praktijken met een ‘problematische verhouding met antroposofie omdat die doorgaans wel als interessant maar tegelijk als te complex en niet erg toegankelijk wordt ervaren’.

      De bovengenoemde boeken van Kardec kunnen vertaald naar het Nederlands gratis gedownload worden via de website Vereniging voor Spiritistische Studies - Allan Kardec

      Rudolf Steiner was bekend met het werk van Allan Kardec, een pseudoniem voor Léon Hippolyte Dénizart Rivail. Met name met diens boekwerk Theorie van de Geesteswereld was bekend bij Steiner. Zie bladzijde 52 en 53 uit Spirituelle Seelenlehre und Weltbetrachtung (GA 52). Een voordrachtenreeks van Rudolf Steiner die in deze reactieruimte al eerder is aangehaald.

      Ik kijk uit naar je artikel over spiritisme in Brazilië Hugo en wens je succes bij het voltooien ervan en de publicatie.

      Verwijderen
    3. En voor de volledigheid, hier de website Nederlandse Raad voor het Spiritisme. Ook gelieerd aan Allan Kardec.

      Verwijderen
    4. Zie voorts in dit verband dit Youtube filmpje, Nederlands ondertiteld: Wat is Spiritisme? - NRSP (Nederlandse Raad voor het Spiritisme)

      Citaat:

      'Gepubliceerd op 31 jan. 2014

      Deze film is gemaakt door FEB (de Braziliaanse spiritistische federatie). De Nederlandse ondertiteling is door NRSP (Nederlandse Raad voor het Spiritisme) gemaakt, met toestemming van FEB. Het doel van deze film is, in het kort, laten zien wat het spiritisme is en hoe het ontstaan is.
      '

      Vergelijkings-/referentiemateriaal: Christian Spiritism. Wederom gelieerd aan Allan Kardec.

      Verwijderen
  13. Dag John,

    Bedankt voor de antwoorden. Ik woon in Porto Alegre. De WK staat inderdaad voor de deur. Nederland speelt hier tegen Spanje. Er staat hier nog veel in de steigers, en ik moet nog maar zien dat ze het klaar krijgen. Veel Brazilianen zijn boos, en zeer terecht denk ik. Ik zou hier ook wat over kunnen schrijven. Dat doe ik misschien nog wel.

    Over het spiritisme. Wat mij opvalt is dat het vaak zo gemakkelijk wordt afgewezen. Het wordt bijvoorbeeld in één zin genoemd met illusionisten. Dat schept een éénzijdig beeld. Ik denk dat er best een vruchtbare communicatie zou kunnen zijn met de Antroposofie. Maar dan moet er wel wat goodwill zijn. Dit stukje dat laatst werd geplaatst op de 'Steiner citaten site' lijkt mij wel toepassend.

    "De Antropsofie sluit alleen dat wat eenzijdig verklaard wordt in een grote cirkel in. Ze begint daarom in de regel niet uit zichzelf te redetwisten. Maar de anderen strijden, want die willen bij hun eigen kleine kring blijven. Die zien op hun manier alleen wat in deze kleine kring is. En omdat hen dat wat in een wijdere horizon ligt en hen eigenlijk in feite zou kunnen stimuleren, helemaal niet bijzonder aanlokt, wijzen ze het woedend af."

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dag Hugo,

      Er wordt een microregio en een gemeente Porto Alegre onderscheiden bij Wikipedia. Ik neem aan dat je op de gemeenteplaats doelt.

      Het door jou aangehaalde Steinercitaat, uit Over woede en strijd tegen de antroposofie (Rudolf Steiner Citatensite, 19-4-2014) in de slotalinea van je bovenstaande reactie lijkt, losgemaakt van de context (de inhoud van de gehele voordracht waaruit het is geplukt), multi-interpretabel en kan zo aanleiding vormen voor een begrijpelijk misverstand. Dat zit hem in de derde zin ervan: "[...]. Deelcitaat:

      [...] "Maar de anderen strijden, want die willen bij hun eigen kleine kring blijven." [...]

      Crux zit hier in de interpretatie van de zinsnede 'de anderen'. Wie wordt hiermee bedoelt? (1) Antroposofen die dicht bij huis willen blijven en (a) zichzelf als verlicht en verheven of (b) hun verworven wijsheden als exclusief zaligmakende leerstellingen poneren willen of (2) vertegenwoordiger van een andere levensopvatting of geestesstroming die, soms, niet altijd, in de contramine kunnen schieten bij een tegelijk ruimdenkende als eerlijke, geen zaken verdoezelende antroposofische belichting van hun opvattingen of geestesdoelen.

      Ik lees het citaat zo, met de gehele context daarbij voor ogen, dat Steiner hier, bij deze uitspraak van hem op dat moment gedaan, punt/optie 2 bedoelt. Waarbij ik tegelijk uitdrukkelijk vaststel dat er zeker wel een aantal antroposofen zijn die zwelgen in persoonscultussen en denken dat ze in vrijwel alle opzichten en ten alle tijde ten opzichte van andersdenkenden de wijsheid in pacht hebben. Ook Steiner moest daar niets van hebben en was daar altijd zeer duidelijk in. Maar dat is dus niet waarop hij hier in het genoemde citaat doelt.

      Spiritisme wordt in de voordrachtenreeks Spirituelle Seelenlehre und Weltbetrachtung (GA 52; 1903/04), zie boven, op een delicate wijze behandelt en wel in een zeer bepaald historisch perspectief. Hij rept daarbij over een aanvankelijk spiritueel experiment ingevoerd door zekere ingewijden als tegenwicht tegen het toen steeds sterker wordende theoretisch en praktisch materialisme. En ook over de schrik van die ingewijden toen werd vastgesteld dat dit experiment al snel misbruikt werd voor zekere egoïstische belangen en doelstellingen en daarbij ook manipulatieve handelingen, onder andere door weer andere ingewijden, werden ingezet. Voorts maakte Steiner onderscheid tussen gefingeerde (goocheltrucs) en echte seances. Dat beschrijft hij ook nauwkeurig in GA 52.

      Ik denk dat er zeker wel goodwill is bij een flink aantal antroposofen om met spiritisten die oprecht en van goede wil zijn, in gesprek te treden. En onder andere de strekking van zekere voordrachten uit GA 52 kan hierbij een gespreksonderwerp vormen.

      Verwijderen
    2. Hier een precisering van een deel van mijn bovenstaande reactie, wederom om onnodige misverstanden uit de weg te ruimen:

      [...] "Maar de anderen strijden, want die willen bij hun eigen kleine kring blijven." [...]

      [...] "Crux zit hier in de interpretatie van de zinsnede 'de anderen'. Wie wordt hiermee bedoelt? Óf (1) antroposofen die dicht bij huis willen blijven en (a) zichzelf als verlicht en verheven en/of (b) hun verworven wijsheden als exclusief zaligmakende leerstellingen poneren willen, óf (2) niet-antroposofen, dat wil zeggen andersdenkenden, vertegenwoordigers van een andere levens- en mensopvatting of geestesstroming, die, soms, niet altijd, in de contramine kunnen schieten bij een tegelijk ruimdenkende als eerlijke, geen zaken verdoezelende antroposofische belichting door antroposofen op de opvattingen en/of geestesdoelen van andersdenkenden." [...]

      Verwijderen
  14. Dag John,

    Bedankt voor je zeer uitgebreide antwoord. Ik moet zeggen het citaat slechts een toepassende aanvulling was op mijn post. Het lijkt mij niet dat ik het citaat van Steiner uit zijn context haal. En het lijkt me ook niet ‘multi interpretabel’.

    “Antroposofie is eigenlijk vanuit zichzelf geheel niet twistziek. Ze erkent graag alles…
    Ze begint daarom in de regel niet uit zichzelf te redetwisten. Maar de anderen strijden, “

    Wat Steiner met ‘anderen bedoelt’ lijkt mij toch vrij duidelijk. Ik stel voor hier niet over te gaan kibbelen. Je zou het eens aan wat derden kunnen vragen (dat heb ik ook gedaan). De reden dat ik de post plaatste was dat wat ik las eenvoudig niet met mijn ervaringen overeenkomt. Ik heb het gevoel we nu onnodig op een zijspoor zijn beland. Ik hou het hier dus even bij.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dag Hugo,

      Mijn opmerking was zeker niet bedoeld om te 'kibbelen' en ook niet om je te kritiseren. Als dat zo is overgekomen betreur ik dat, want dat is beslist niet zo bedoeld. Het was van mij slechts een oprechte poging om een eventueel misverstand uit de weg te ruimen, welke echter niet blijkt te bestaan. Prima. Ik stel dan ook voor dat we dit punt achter ons laten.

      De in de Nederlandse taal ondertitelde Youtube video over spiritisme van de Braziliaanse Spiritistische Federatie, geïnspireerd door denkbeelden en opvattingen van Allan Kardec, Wat is Spiritisme? - NRSP (Nederlandse Raad voor het Spiritisme), heb ik nader bekeken. Jij ook? Wat vind je ervan? Van die presentatie? En komt het enigermate overeen met wat je zelf hebt aangetroffen bij een aantal spiritisten in Brazilië (Porto Alegre)? Dat is uiteraard wat als vraag bij mij leeft. Volledig ter zake.

      Verwijderen
    2. Dag Hugo,

      En verder moet worden opgemerkt dat Steiners delicate behandeling van spiritisme in occult historisch perspectief bezien, zoals geschetst in mijn reactie van 23 april 2014 17:01 uur, niet in de voordrachtenreeks Spirituelle Seelenlehre und Weltbetrachtung staat opgetekend, abusievelijk door mij zo vermeld, waarvoor excuses, maar in de eerste (en tweede) voordracht van de voordrachtenreeks Die okkulte Bewegung im neunzehnten Jahrhundert und ihre Beziehung zur Weltkultur (GA 254).

      Uit die gehele voordracht van Steiner spreekt ook de feitelijke gezindheid '[...] De Antroposofie sluit alleen dat wat eenzijdig verklaard wordt in een grote cirkel in. Ze begint daarom in de regel niet uit zichzelf te redetwisten [...]'.

      Naar het geestelijke strevende mensen, waaronder spiritisten, die een andere weg als antroposofen bewandelen worden in die voordracht(en) zelfs broeders genoemd. Het streven is gelijk, alleen de wegen zijn anders en daar waar zich met of langs die andere wegen zekere gevaren voordoen of ernstige illusies optreden, ziet antroposofie, zien antroposofen, zich genoopt, zeker desgevraagd, om haar/hun geestesbroeders daarover niet in het ongewisse te laten, maar met eerlijke voorlichting en feedback van op de hoogte te stellen.

      Verwijderen
  15. En Hugo van der Zee en anderen,

    Voor een verdere eveneens zeer relevante antroposofische belichting van spiritisme, maar dan met name meer toegespitst op specifieke eigenschappen en lichaamstoestanden van en achtergronden bij mediamieke persoonlijkheden (mediums) en hun activiteiten zie de inhoud van de zevende, achtste en negende voordracht uit de voordrachtenreeks Het bewustzijn van de ingewijde.

    BeantwoordenVerwijderen
  16. Ah juist. Interessant. inmiddels is in het juli 2014 nummer van tijdschrift Motief een uitgebreid artikel van Hugo van der Zee verschenen: Spiritisme en antroposofie - Samenwerking op alle fronten (bladzijden 24, 25, 26, 27 en 29). Hij is werkzaam voor STRO (Social Trade organisation; Strohalm). Me dunkt dat er kritische kanttekeningen van inhoudelijke aard bij denkbeelden van de hierboven genoemde Allan Kardec te plaatsen vallen. Van der Zee rept in de paragraaf 'Alternatief voor de kerk' van zijn artikel (bladzijde 24 en 25) over 'een belerende en fragmentarische schrijfwijze' van Kardec in diens werk Het boek der Geesten, welke hem, Van der Zee, maar weinig enthousiasmeren kan. Daarnaast schrijft hij echter ook dat 'het meeste van wat er in dat boek van Kardec staat overeenkomt met wat Steiner over de geestelijke wereld vertelt'. Dat laatste waag ik zeker te betwijfelen. Moet dat boek evenwel zelf nog openslaan, maar de inhoud van de video Wat is Spiritisme? - NRSP (Nederlandse Raad voor het Spiritisme), waarin denkbeelden en opvattingen van Allan Kardec op wel of niet correct wijze worden gepresenteerd geeft in ieder geval niet die indicatie.

    Het interessante en prikkelende artikel van Hugo van der Zee zal ik op een rustig moment goed doornemen en daarna aan dit onderwerp, zodra ik daartoe in de gelegenheid ben, mijn agenda dat toelaat, een apart blogartikel wijden.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. In zijn artikel wijs Van der Zee tevens op het leven en het werk van de Braziliaan Chico Fransisco Xavier (bladzijde 27). Voor de opkomst van het spiritisme in Brazilië is Xavier voor een belangrijk deel verantwoordelijk, aldus Van der Zee. Daarbij wijst hij ook verfilming van het leven van Xavier. Valt integraal te bekijken op Youtube: Chico Xavier - English Subtitles. Die ondertiteling moet wel zelf even worden geactiveerd door onder de videobox het symbooltje 'ondertiteling' aan te klikken.

      Verwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Wordingskracht – 11 december 2017

Grace – 6 december 2017

Virtues – 4 december 2017

Oh Well – 23 november 2017

Kennistheorie – 10 november 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 5 – 13 oktober 2017

Europe & Memoranda – 10 oktober 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie – Deel 4 - 29 september 2017

Ready to go again! – 28 september 2017

Keep up the pace – 11 september 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 3 – 31 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 2 – 28 augustus 2017

Dienstmededeling over deel 2 van meerluik – 21 augustus 2017

Filosofie, wetenschap en antroposofie - Deel 1 - 14 augustus 2017

Kelk – 7 augustus 2017

Wishes and embodiments – 3 augustus 2017

Foreshadowing – 31 juli 2017

Schimmenrijk – 24 juli 2017

Faust & Helena – 17 juli 2017

My Way – 10 juli 2017

Independent – 3 juli 2017

Wetenschap en ontwikkelingswegen – 27 juni 2017

Perceptie en oude windselen – 26 juni 2017

Memories – Friendship – 19 juni 2017

Volle teugen – 12 juni 2017

Society: human predestination or self-determination – 5 juni 2017

Innerlijke vrijheid – 29 mei 2017

Purify and Enlighten Someone – 22 mei 2017

Nature and nurture from a inner perspective – 15 mei 2017

Brief Message – 13 mei 2017

Opklaring - 11 mei 2017

Inside, outside, upside down – 8 mei 2017

Zien – 6 mei 2017

On-of-a-kind (Parsifal – Deel 8) – 1 mei 2017

Perceptie – 27 april 2017

Instignatie en initiatie – 24 april 2017

Zelfbestemming – 21 april 2017

Genuine – 17 april 2017

Inleiding intermezzo aforismen, gedachten en epigrammen – 13 april 2017

Friend – 24 maart - 2017

Time-out – 6 maart 2017

Human Behavior – 3 maart 2017

Parsifal – Deel 7 – 27 februari 2017

Parsifal – Deel 6 – 20 februari 2017

Judith von Halle – 18 februari 2017

Aforisme en perikel – Lichtflits en experiment – 13 februari 2017

Living – Foolish or not – 6 februari 2017

Parsifal – Deel 5 – 30 januari 2017

Parsifal – Deel 4 – 20 januari 2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate