vrijdag 6 januari 2017

Parsifal - Deel 3

IJdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid? Dwaasheid der dwaasheden, particuliere toestanden? Een gebundelde kracht? Bij Parsifal schuldige onschuld uit onnozelheid? Bij Amfortas kwellende kolder uit zelfzucht? Van Dale over kolder:

Kolder (van Dale)

kol·der
zelfstandig naamwoord • de m • g.mv.
1763 Duits Koller ◻ Grieks cho­le­ra [darmziekte, cholera]
1
hersenziekte bij paarden, runderen en schapen

stille kolder
waarbij het dier suf wordt

razende of dolle kolder
regelmatige aanvallen van dolheid, die een kwartier tot een half uur duren

uitdrukking de kolder in het hoofd krijgen of hebben, de kolder in de of zijn kop krijgen of hebben
op hol raken, onhandelbaar worden, zich aan dolzinnigheden overgeven
2
figuurlijk gemoedsgesteldheid waarin men dwaasheden doet
3
dwaasheid, onzin

wat kraam je nu weer voor een kolder uit?
4
in ’t bijzonder opzettelijke onzinnigheid als literaire vorm
= nonsens
5
verouderd platte, op latjes geplakte vlieger

(…die vlieger gaat niet langer op; J.W.)

Ongetwijfeld doet twijfel, scepsis, bijzonder dienst in 's mens bestaan. (1) In het dagelijks leven als functionele twijfel, (2) binnen de wetenschap als methodische twijfel en (3) veelal in uithoeken van meestal verheelde delen van een menselijke biografie als pathologische twijfel.

Functionele twijfel


Elementair voorbeeld. Als een mens niet zeker weet of hij een deur echt op slot heeft gedraaid zal hij óf vertrouwen, blindvaren, op zijn automatische piloot, zijn ingesleten gewoontehandelingen, óf controleren of de deur wel dan niet op slot zit. Dit raakt het terrein van werktuiglijke acht- en onachtzaamheid.

Methodische twijfel

Hier gaat het om wat, waarom, waardoor en hoe vraagstukken met betrekking tot wel dan niet met elkaar correlerende dingen, fenomenen en denkbeelden. Dit kunnen zowel inwendige en uitwendige kwesties als waarnemingsobjecten en bewustzijnsfenomenen zijn. Deze vorm van twijfel met een daarmee verbonden kennisweg doet zich voor zodra men zich bekent dat men iets niet zeker (meer) weet of niet zomaar of niet langer kan aannemen. Het huidige cultuurtijdperk, dat pakweg in de 15e eeuw met de opkomst van de moderne natuurwetenschappen een aanvang nam kenmerkt zich met name door methodische twijfel en een kritische benaderingswijze. Dit raakt mede een terrein van kenbaar of onkenbaar achten van werkelijkheden langs een weg van ontdekkingen en onderzoek en van toepasbaar of niet toepasbaar zijn van uitgedachte of voorgenomen uitvindingen.

Over uiteenlopende facetten van de opkomst van de moderne wetenschap langs een ladder, een opstap, van methodische twijfel bestaat uiteraard omvangrijke literatuur. Interessant in dit opzicht is bijvoorbeeld een recente boekuitgave (2016) van uitgeverij Prometheus: Het knagende weten (VPRO Boeken, 11 december 2016) , geschreven door Floris Cohen, wetenschapshistoricus en bijzonder hoogleraar in de vergelijkende geschiedenis van de natuurwetenschap. ‘k Bestudeer dat mooie en goed geschreven boek momenteel met veel belangstelling. Dit gecombineerd met het beluisteren, via een MP3-speler, van Cohens hoorcollege: De wetenschappelijke revolutie (NRC Academie, 2011).

De tweede pijler van de huidige cultuur die in de vijftiende eeuw opkwam is de geleidelijke en allengs radicaliserende individualisering en emancipatie van de menselijke persoonlijkheid, welke onder andere resulteert in een podium en strijdtoneel van ‘zoveel mensen, zoveel wensen, zoveel meningen’, ‘1001 meningen’ (wel iets meer dan dat). Mensen als opiniebronnen, verspreid over een gefilterd speelveld, sociale media, met een enorm arsenaal aan ‘ervaringsdeskundigheid’. Deskundigheid die soms wel en soms niet terecht tussen aanhalingstekens wordt geplaatst. Gelukkig ontstaat er om te beginnen gedachtevrijheid. Ideaal bezien... Er wordt gestreefd naar vrijheid van meningsvorming en meningsuiting en het delen en doorgeven van kennis. Evengoed wordt dat in min of meerdere mate door andere anderen om uiteenlopende moverende redenen langs allerlei wegen daadwerkelijk tegengewerkt of zelfs naar een tegendeel omgebogen!

Waarover echter over en weer tussen diverse partijen geen diepgaande kennis meer bestaat, kennis doordesemd met fijn omvattend inzicht, worden stellingen betrokken vanuit een primair gekant zijn tegen andermans stand- of uitgangspunt. Als op die basis gesprekken en discussies worden aangegaan, worden die dikwijls met veel hartstocht en vol overtuiging vanuit eigen gezichtspunten gevoerd. Niet zelden scherp op de snede. Dit lijkt het tegendeel van twijfel, maar wat is precies het grensgebied tussen onomwonden twijfel en aanzwellende vertwijfeling? Zeker, zij zijn niet direct elkaars synoniemen. Uit vertwijfeling spreekt een andere staat van geest. Maar toch is het de scepsis die hen bindt. Een korte woordomschrijving uit de dikke van Dale:

Vertwijfeling (van Dale)

ver·twij·fe·ling
zelfstandig naamwoord • de v • ver­twij­fe­lin­gen
1
het vertwijfelen
= radeloosheid, wanhoop, aporie

Pathologische twijfel

Het Nederlandse woord twijfel is afgeleid van het woord twee, vergelijk hiermee de woorden tweestrijd en twist (bron: van Dale, 1201-1250). Twijfel is nuttig en gerechtvaardigd. Een zegen voor mens en mensheid. Maar ze kan ook haar doel voorbijschieten of in verband staan met ziekelijke gesteldheden. Dit raakt het terrein van gezondheid en ziekte en intiemheden van de menselijke levensloop.

Tot slot twee relevante tekstcitaten van Rudolf Steiner over scepsis.

Citaat 1
Uit: Polariteit van tijdsduur en ontwikkeling in mensenlevens – Kosmische voorgeschiedenis van de mensheid (GA 184, bladzijde 84; Dornach, 1918)
Rudolf Steiner:

"De mens heeft geen aanleg dat wat hij waarheid noemt – een woord – direct te vinden, ik moet zeggen gemakkelijk te vinden. Hij moet van iets uitgaan wat hem in het leven tweespalt, twijfel, scepticisme bezorgt en van daaruit tot waarheid komen. Naar maatstaven van de tegenwoordige ontwikkeling is de mens gedwongen vanuit het pendelen tussen filosofische hallucinatie en illusoire natuuropvatting op te stijgen naar het waarachtig werkelijke, naar dat wat werkelijk (zo) is."

Citaat 2
Uit: Polariteit van tijdsduur en ontwikkeling in mensenlevens – Kosmische voorgeschiedenis van de mensheid (GA 184, bladzijde 171; Dornach, 1918)
Rudolf Steiner:
"De mensen worden óf scepticus óf mysticus. De scepticus voelt zich een vrije geest die alles kan betwijfelen; als van God doordrongen voelen de mystici  zich, als mystici die alles in hun innerlijk liefhebbend en kennend omvatten. In feite zijn sceptici enkel leerlingen van Ahriman, de mystici enkel leerlingen van Lucifer. Want dat wat door de mensheid na te streven valt, is een evenwichtstoestand: mystieke belevenis in de scepsis, scepsis in de mystieke belevenis. Het komt er niet op aan of men als een Montaigne of Augustinus is, maar het komt er op aan dat wat Montaigne is, door Augustinus wordt belicht, en datgene wat Augustinus is door Montaigne wordt belicht. Eenzijdigheden voeren de mensen naar de ene of naar de andere stroming."

Volgende week volgt Parsifal – Deel 4. Daarin zal ik specifieke Parsifal en Amfortas eigenschappen, potentieel en actueel werkzaam in iedere mensenziel, nader behandelen.


Muziek
American Woman - The Guess Who

maandag 2 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar

Bespiegelen
Ik kondigde aan dat ik vandaag blogartikel Parsifal - deel 3 zou publiceren, maar dat gaat me niet lukken. De feestdagen en de dagen eromheen waren voor mij, vooral van binnen, qua stemming en wat betreft verwerking van één en ander, van dien aard dat mijn planning anders loopt dan ik had beoogd. Aanstaande vrijdag 6 januari moet echter wel kunnen lukken.

Nu weer naar Leiden. Nachtwerk aan de winkel.

Mijn trouwe lezers en ook mensen die toevallig op weblog Cahier stuiten, wens ik bij dezen een goed 2017 toe.

Kind greetings.


Muziek
Personal Jesus - Depeche Mode

vrijdag 30 december 2016

Parsifal - Deel 2

“Dat meen je niet!” Zijn stem ging omlaag en klonk indringend. Ze verhief haar hoofd en streek haar haren die over haar wangen en ogen hingen langzaam met haar vingers naar achteren. ‘Het kan me niet schelen wat je er over denkt’, sprak ze. ‘Je doet maar!’

‘Je bent een fantast!’, spuwde hij, driftig wegbenend. Direct verdween zijn lange en tengere gestalte uit zicht. Een walm van zijn hoofdschudden en ergernis hing als de geur van z’n kruid-roer-me-niet rondom haar. Gesloten waren haar oogleden, zachtblauw opgemaakt. Ik wist het, dacht ze; ik wist dat je zo zou reageren, maar ik heb het je eerlijk verteld. Als vrienden onderling. Vertrouwd.

Ze stond op en drentelde, schuifelde bijna over het grind van de wandelpaden van het arboretum. Als ware ze een oude vrouw zonder wandelstok op tast naar evenwicht. Maar ze is nog slechts 23, in de vroege lente van haar leven. Nadat ze het fijne hekwerk van een volière had genaderd, kwam ze weer een beetje tot zichzelf. Ietwat. Tot op zekere hoogte.

Gebiologeerd. Hoge tonen, ronkende tjilp, vullen haar oren. Kleurenpracht, vederschoon, gehup, gedraai en gefladder van kleinere en grotere vogels omwanden en centreren haar pupillen; hier en daar oog in oog met hun kleine kraalachtige, spiedende kijkers; schijnbaar eenparig. Dan geknars achter haar. Een tuinman met kruiwagen en schop die haar vriendelijk toeknikt. Sein voor Elke om te vertrekken. Dat doet ze terstond.

Op de fiets naar het stadscentrum overdenkt Elke haar voornemen, welke ze een half uur eerder Erich had toevertrouwd. ‘Wat nu?’, dacht ze. Ze besloot nog even in een boekhandel te struinen voordat ze huiswaarts zou keren. Erich zou zich diezelfde middag naar een andere vriendin spoeden om kwaad te spreken over Elke’s ‘ijdele luchtfietserij’, haar ‘irreële zelfreflecties en toekomstplannen’. Erich, een ‘hartendief’, die eigenlijk al voordat een minne zich voordoet, of kan voordoen, een anker wil uitslaan; voor hem – heimelijk - liever rust, veilig, geborgen en koos.

Gehuld in een rood mantelpak heeft Elke in de boekwinkel plaatsgenomen achter een leestafel. Om de aangeschoven stoel hangt haar gedrapeerde zwartkleurige winterjas met beige ceintuur. Gecombineerd met haar lange licht gekrulde blonde haar en sprekende ogen, lichtgroen, is ze een opvallende verschijning. Frêle is haar gestalte, krachtig haar uitstraling. Met gefronste wenkbrauwen buigt ze haar hoofd over een boek, het draagt de titel: Lohengrin de Zwanenkoning (zoon van Parsifal) - Libretto van Richard Wagner. Maar ze leest de letters niet echt, ze vervagen, zwart en wit vermengt tot grijs. Verzinkt in gedachten en denkt nog even aan Erich. Wat ze hem had gezegd.

Ze zal niet met hem op vakantie gaan. Ze gaat werken, heeft werk gevonden. Eenvoudig werk. Precies wat ze wilde. En ze wil op een andere manier gaan leven. Ook dat vertelde ze hem. Meer leven van binnenuit. Eigen leven. Nieuw leven. Bezonnen en toch authentiek. Volop! Dat laatste kon ze hem niet goed uitleggen, niet goed onder woorden brengen, omdat het nog zo vers voor haar is. De volgende dichtregels benaderen wat in haar leeft en streeft. Eens zal ze die lezen of misschien zelf schrijven.

Modern Times - Self-consciousness

Telkens ontwaken onder een dekbed van herinnering,
niet verstrikt in bemiddeling,
hoe ook gesteld of ingebed;
…puur ontbloot toon gezet,

wil ik nieuwe gedachten denken,
met voorbeelden gestalten wenken,
toekomst in alle staten,
die wensen en wensen laten,

mij en jij en ik en gij;
niet rondwentelen in eindeloze vlei,
maar oorspronkelijk en heel,
kondigen krachtig zelfvertrouwen mijn deel!

Een oudere man, een vijftiger, met een licht gekweld gelaat, doet hij altijd zo gehaast(?), spoedt zich naar de uitgang van de bookshop. Elke ziet hij niet. Of is dat alsof? In gedachten reciteert hij een eens zelfgeschreven gedicht:

Herademing
Een stortvloed van stemmen
die naklinken langs de ruggen van mensen,
zie ik stilhouden en zich scheiden
in de sporen van voetstappen.


Vergeten
de vlucht, de jacht;
vergeten zichzelf.
Voor mij staat
een vrouw met gouden haarlokken;
een stil gelaat,
één uit duizenden.
Ze is nog steeds:

Proserpina.

Ik moet me weer wijden aan een blogartikel op Cahier, mijn digitale notitieboek, denkt hij, terwijl hij huiswaarts koerst. Tegelijk schiet door zijn hoofd: ‘...een vrouw uit duizenden’. Tja dat is niet Elke. Maar hoe is dit modern gedacht? Niet alleen stilstaand bij een oud-Romeinse Proserpina of een oud-Griekse Persephone of bij een middeleeuwse Godin Natura?

Dwaas! Geen greintje (zelf)twijfel?

Aanstaande maandag, 2 januari 2017, Parsifal - Deel 3. Maar dan niet in verhaal-, maar weer in beschouwende vorm.


Muziek
Nobody's Wife

maandag 19 december 2016

Parsifal - Deel 1

Het Parsifal thema raakt niet ‘uit’, maar wordt steeds actueler. Brandend. Gelukkig niet alleen onder antroposofen. Niet verwonderlijk, want het raakt kwesties, queeste, die alle mensen eigenlijk in toenemende mate direct aangaan. Het is meer dan alleen een klassieker, een versroman of opera. Er gaat een hele wereld achter schuil; een reële binnen- en buitenwereld, opgetrokken uit beelden en imaginaties, in en rond mensen. Een moeilijk onderkenbare, want (zelf)confronterende wereld…, maar tegelijk ook herkenbaar als het gaat om verlangen naar troost, uitwegen, uitkomst en …gedeelde hoop.

Dit jaar wordt Parsifal in Nederland weer opgevoerd. De operaversie van Richard Wagner. Van 6 tot en met 29 december wordt Wagners Parsifal door het operagezelschap De Nationale Opera opgevoerd in het Nationale Opera en Ballet (voorheen Het Muziektheater) te Amsterdam: De Nationale Opera presenteert Parsifal.

Hier een audiovisuele toelichting: Wagners overweldigende laatste opera (Youtube). Er zijn op dit moment nog enige kaarten beschikbaar.

 Wagners overweldigende laatste opera

Het verheugt me dat dit operagezelschap dit weer op zich heeft genomen en ‘k ben er van overtuigd dat velen hier bijzonder van zullen genieten. Het was Wagners bedoeling het Parsifal geheim, een openbaar geheim, muzikaal met Gesamtkunst diep in de harten van mensen te leggen.

Bas Heijne
Bas Heijne, columnist en publicist, winnaar van de P.C. Hooft-prijs 2016, draagt net als alle andere mensen een counterpart van Parsifal in zich, een stamelende Amfortas gestalte die naar leniging en verlossing snakt. Over Amfortas is veel geschreven, bestaat omvangrijke literatuur. Vergelijkingsmateriaal, mijn blogartikel Open wond (Cahier,  1 december 2014). Over Heijne’s boekwerkje Onbehagen schreef ik reeds iets met het blogartikel Onbehagen (Cahier, 21 november 2016). Hier een podcast, niet toevalligerwijs met flarden muziek uit Wagners Parsifal, waarmee een interessant interview welke Lex Bohlmeijer Bas Heijne onlangs afnam, ter ore wordt gebracht:  Luister hier wat de winnaar van de P.C. Hooft-prijs over onze beschaving te zeggen heeft (De Correspondent, 13 december 2016).


Heijne bouwt flink rond Freuds ‘lust en realiteitsprincipe’. Dat biedt interessante gezichtspunten, maar die freudiaanse invalshoek komt me eerlijk gezegd, dit is niet diskwalificerend bedoeld, voor als een tamelijk lege huls waarmee een mens in het praktische leven per saldo niet veel kan; zelfs niet met kunstgenietingen aan zijn zijde. Heijne neemt met zijn gedachtenexercitie noties van Sigmund Freud (1856-1939) mee in beschouwing, terwijl ik op dit gebied zaken afweeg op basis van onderzoeksbevindingen van Rudolf Steiner (1861-1925).

Over wat lust en een lustprincipe inhoud en behelst en wat realiteit is, een omvattende realiteit, kan divers worden gedacht. Een paradigma geeft een referentie- en begrippenkader uiteraard een bepaalde richting, kleur en invulling. Volgens Steiner is het goed om onderscheid te maken tussen (1) een lustbeleving, navenant een onlustbeleving, en (2) lust als een specifieke zielevorm en zielekwaliteit.

In de menselijke ziel nam hij zeven zielevormen waar, waarvan lust als zielevorm er één is; de midden-as van het zevental. Een belangrijke zielevorm die kwalitatief bezien nauwe verwantschap draagt met de aard en werking van het menselijk ik. De karakterisering en beschrijving van Steiner van lust als zielevorm staat in feite lijnrecht tegenover de focus op lustbeleving en lustprincipes van Freud. Hier zij verwezen naar het hoofdstuk De zielewereld van Steiners basiswerk Theosofie (GA 9).

Ik had vandaag mijn korte blog Tell me (Cahier, 17 december) willen uitwerken. Het bovenstaande mag daarbij als inleiding of voorportaal echter niet ontbreken. De tijd vliegt, zeg ik met pijn in het hart. Volgende week meer over dit onderwerp. Trapsgewijze uitwerking.


 Muziek
Walk Like an Egyptian – The Bangles

vrijdag 16 december 2016

Tell me

Een bericht tussendoor over actuele massapsychologische processen. Een verschijnsel als propaganda en contrapropaganda is zo oud als de wereld, zo lijkt het. Is dat zo? Voor een modern mens is het moeilijk om daar zeker van te zijn als niet kan worden teruggegrepen op het geschreven woord. En dat heeft niet altijd bestaan nietwaar? Papier maché. Paper memories. Of taaluitingen gebeiteld in steen of geklonken in brons, zilver of goud. Now also digital with many images. Imagine. Ashes to ashes, dust to dust.

Wat gaat op dit moment in de wereld om? Wat is er uitgebroken? Tell me lies, tell me sweet ‘little’ lies. Jaar 2017 nadert met rasse schreden. Wat smeult na of laait op, indachtig een tijdspanne van honderd jaar, 1914-1918, de Eerste Wereldoorlog? En wat was tot dusver nog ongerept; zuiver en puur naar het schijnt? Wat voor nagels, like (finger)nails on coffins, zullen op welk moment ook daaraan gaan krassen, zich scherpen?

Moed putten
En wat is nog gebolsterd, verkeert in degelijke staat, zo hard als graniet, of zacht of stijf geschild rond veelbelovende kiem? Echt benodigd? Oh vruchtbare aarde, deerbare cultuur, is voortaan enkel wildgroei, onkruid en ongedierte ‘s mens deel? Voor hoe lang en in welke mate? Berichten uit een doodskist. Temple? Niet een wieg… Kreten. Levend begraven. Torture or initiation?

Doet me denken aan een paar dichtregels van me van ruim twintig jaar terug, Keerkring, uit de tekstbundel Boven water (Antroposofie in perspectief).

Keerkring

Plots,
Voor de resten der gebroken dingen
Niet langer zo'n vijver vol mooie kringen


Klaps,
Gedwongen opname in het aardse leem
De werking van natuurkracht’s molensteen


Kreten,
Plotsklaps
In dat oud
Hard hart

Verenigd Koninkrijk en Europese Unie
’t Oude Europa, bakermat van beschaving, niet de enige, andere verheven culturen gingen voor en zullen volgen, zinkt ineen? Bedoel Europa en niet een Europese Unie. Die Unie zal zich spoedig ingrijpend gaan militariseren als het aan mensen als Jean-Claude Juncker ligt. ‘k Denk dat het daar wel van komt. En is Vladimir Poetin met zijn gevolg werkelijk die kwade genius achter de verkiezingsoverwinning van Donald Trump in de Verenigde Staten van Amerika? Moet hij met agitprop zelfs verantwoordelijk worden gesteld voor een Brexit van het Verenigd Koninkrijk?

Look in a mirror democrat’s, socialists and europhiles. Tegenstand, vijandschap en vijanddenken. Hier Nigel Farage, die prat gaat op behoud van soevereiniteit van natiestaten en kapitalisme, welbespraakt, wakker, zelfbewust en assertief: Nigel Farage over claims that Russia fixed Brexit vote (Fox News, 15 december 2016).


  Shadow talking? Everywhere? Speak out! Fellow man…


 Muziek
Feel – Robbie Wiliams

maandag 12 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte)

Wat zoveel mensen tegenwoordig diep doortrekt, wel dan niet bewust, werd door Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) eens op een schone wijze verwoord met de volgende dichtregels in zijn Faust (deel 1):

Johann Wolfgang von Goethe; Faust 1:
"Er wonen, ach, twee zielen in mijn borst,
de ene wil zich van de andere isoleren;
de ene klampt zich aan de wereld vast
met gretig oog in zinnelijk begeren;
de andere ontrukt zich aan de aardelast
en stijgt tot geesten op in hoger sferen."

Met deze dichtregels opende Rudolf Steiner zijn tweede hoofdstuk van zijn geschrift De filosofie van de vrijheid (GA 4), het hoofdstuk Het existentiële verlangen naar inzicht. Hier de openingsregels uit de eerste alinea van dit hoofdstuk, waarmee Steiner inhaakt op dat dichtfragment:

Rudolf Steiner, De filosofie van de vrijheid; Het existentiële verlangen naar inzicht:

"Met deze woorden duidt Goethe op een karaktertrek die diep in de menselijke natuur verankerd ligt. De mens is geen wezen uit één stuk. Hij verlangt altijd meer dan de wereld hem uit zichzelf geeft. De natuur heeft ons behoeften gegeven; sommige daarvan moeten wij door onze eigen activiteit bevredigen. Overvloedig zijn de gaven die ons zijn toebedeeld, maar nog overvloediger zijn onze verlangens. Wij lijken tot ontevredenheid geboren. Slechts een bijzonder geval van deze ontevredenheid is onze drang naar kennis…"

Dienaangaande het volgende. Toen ik enige jaren geleden via een internetplatform een andere antroposoof schreef dat ik leed, en ja nog altijd lijdt, onder innerlijke tegenstrijdigheden, ik plaats me graag naast en niet boven mensen, antwoordde hij dat ik wellicht een uitrust-incarnatie doormaak...

Goed bedoeld neem ik aan, niettemin disgusting! ‘Uitrust-incarnatie’, onder andere in zo'n hokje wordt een aantal antroposofen door andere antroposofen weggestopt. Weggemoffeld. ‘Rust lekker uit, zet jezelf even buiten spel. For a whole lifetime for instance. Poor lad. We understand that…’ Understanding? No! Not a bit! Slangen(beten) in een slangenkuil.

Werkelijk een potsierlijk, oppervlakkig en aanmatigend denkraam. Want innerlijke tegenstrijdigheid is een algemeen-menselijk gegeven, waaraan ook antroposofen zich, als ze eerlijk zijn, evenmin kunnen onttrekken, evengoed mee te schaften, mee te dealen hebben. Come on!

Ben nu 57 jaar. Gelukkig in de liefde - faithfull romance; reckon I consider my self as a faithfull one - ben ik niet, nooit geweest, hoewel ik het wel probeer en er diep naar verlang. Maar kennelijk doe ik daarbij toch iets 'goed fout'. Heb inmiddels wel een idee gekregen wat er van mijn kant uit aan mankeert. Tevens is er een hang in mij naar geweld. Always in for a battle. Kan bijvoorbeeld echt genieten van vlijmende gevechts- en denksporten.

In 't dagelijks leven, met (1) een bepaald niet altijd ‘handige levenswandel’, een mens – yes me to - kan ongewild of onbedacht wat over zich afroepen, en (2) net als menig ander verwikkeld in een ‘een strijd om het bestaan’ en daaraan verbonden onrecht, stel ik me in een ruime zin van het woord weerbaar op. For a time beiing no real peace or harmony can excist without serious battles, without overcoming all kind of difficulties.

Hoe is het daarbij gesteld met een opgave en activiteit van (3) innerlijke ontwikkeling en (4) zelfopvoeding? Rudolf Steiner hield vlak na de oprichting van de Antroposofische Vereniging een bijzondere voordrachtenreeks over inwijdings- en ontwikkelingswegen gerelateerd aan cultuurtijdperken en zielegeledingen; bewustzijnsniveaus en ontwikkelingslagen van de menselijke psyche.  Voor een korte vergelijking tussen de termen ziel en psyche zie overigens mijn vorige blogartikel van verleden week: To become (Cahier, 5 december 2016). De voordrachtenreeks van Steiner waarop ik in dat geval doel draagt de titel Die Mysterien des Morgenlandes und des Christentums (GA 144; 1913).

Het is een korte cyclus welke vier voordrachten beslaat. Zeer belangrijke lezingen over innerlijke ontwikkeling en innerlijke waarachtigheid. Hierbij voert Steiner in de laatste voordracht van het vierluik de Parsifal en Amfortas gestalte ten tonele.  Dit mede aan de hand van lotgevallen van Johann Wolfgang von Goethe.

Een korte inhoudsopgave van deze vierde voordracht:
GA 144, vierde voordracht, bladzijde 8

"Mysteriegeheimen van de Egyptische gewaarwordingsziel cultuur duiken weer op in de tafelronde van Koning Arthur. Menselijke afbeeldingen van de dierenriem en van de Zon en de Maan: Arthur en zijn ridders en Genevra. Herhaling van de geheimen van de verstands- en gemoedsziel in de sage van de Heilige Graal. De graalsvijanden Klingsor en Iblis. Een tweeledige geaardheid van moderne mensen: een stervende Parsifal en een verwonde Amfortas. Overwinnen van dofheid en twijfel door de nieuwe mysteriën."

Om te beginnen vier tekstcitaten daaruit die betrekking hebben op Johann Wolfgang von Goethe:

De mysteriën van het Oosten en van het Christendom:
Tekstcitaat 1, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 73


"Hoe kan bijvoorbeeld een mens als Goethe aan de ene kant zekere geheimen van deze menselijke ziel in zich dragen en aan de andere kant zo doortrokken zijn van hartstochten, zoals mensen die vinden die op een wat uiterlijke manier de Goethe-biografie natrekken. Inderdaad: we hebben in Goethe, wanneer we hem zo bezien. iets voor ons wat in krasse zin dubbel van aard is."
[...]
Tekstcitaat 2, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 73

"Aan de ene kant is er de grote edelmoedige ziel, welke mag ademen uit zekere gedeelten van het tweede deel van Faust, die vele diepe geheimen van het wezen van de mens tot uitdrukking heeft gebracht met ‘Het sprookje van de groene slang en de schone lelie’, en alles mag men vergeten wat men misschien weet uit de biografie van Goethe en zich enkel volledig overgeven aan de ziel die tot zoiets in staat was, wanneer men juist deze ziel in zich opneemt. En dan treedt bij Goethe weer die andere natuur op, hem kwellend, hem in vele opzichten doordringend met een knagend geweten, in vele opzichten het ‘menselijk al te menselijk’."
[...]
Tekstcitaat 3, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 74

"Men moet alleen begrijpen hoe de ziel die in Goethe leefde eens ook tot de Egyptische ingewijden behoorde, daarna in Griekenland leefde, daar een beeldhouwer was en tegelijkertijd een filosofie student. Daarna is er een incarnatie – waarschijnlijk slechts één – tussen de Griekse incarnatie en die van Goethe. Die kon ik nog niet vinden. Wanneer wij ons dit voor de geest houden, dan kunnen we zien hoe zo’n ziel die in de oude incarnaties over zijn gehele menszijn controle kon uitoefenen, verder afdaalt, maar dan van de complete menselijke natuur iets moet laten afsnoeren, waarop kwade krachten invloed kunnen uitoefenen."
[...]
Tekstcitaat 4, GA 144, vierde voordracht, bladzijde 74

"Dat is het geheimzinnige en wat zo moeilijk te begrijpen valt aan een menselijke aard zoals die van Goethe. Dat is echter ook wat zoveel geheimen van de moderne mensenziel tot uitdrukking brengt. Alles wat zich daar aan tweeledigheid van de menselijke natuur voordoet, grijpt allereerst de verstands- of gemoedsziel aan. En deze splijt zich eigenlijk in ‘twee zielen’, waarvan de ene tamelijk sterk kan onderduiken in de materie en de ander kan opgaan in het spirituele."

Abrupt. Vanwege tijdgebrek, moet zo afreizen naar Leiden voor mijn werk, kan ik dit thema vandaag niet nader uitwerken. Houd het daarom voor dit moment bij deze exemplarische inleiding. Volgende week volgt als verdiepingsslag een uitwerking.


Muziek
Nobody's home - Avril Lavigne

maandag 5 december 2016

To become

Psyche
Waaruit spreekt waar zelfvertrouwen? Welke tekenen? Identificatie met wat of wie en met welk recht? Is een constante, een moreel baken, in de menselijke ziel, ‘s mens innerlijk, niet alleen denk- maar ook werkelijk leefbaar? A confident and genuine self that is loaded and active with real insights? I tell you or you tell me? What's your opinion and experience on that?

Op een zeker bewustzijns- en ontwikkelingsniveau is gebrek aan zelfvertrouwen een vorm van twijfel. Zelftwijfel. Zelfbewustzijn is niet synoniem aan zelfvertrouwen. Zelfvertrouwen, gerechtvaardigd zelfvertrouwen, omvat meer dan enkel ego conciousness. In gedachten of al handelend kan of kon men daas en dwaas te werk gaan of niet zeker zijn van een zaak of van zichzelf.

Wat wordt een mens gewaar en hoe is het gesteld met dat gewaarzijn? En waarvan heeft een mens verstand, wat is de inhoud van zijn verstand en hoe is het hem daarbij ten moede? Je kunt je aan dingen en zaken overgeven, daar in opgaan. Dat gebeurt bij de vleet. Iedere dag opnieuw. Maar daarnaast is het belangrijk om tot jezelf te kunnen komen en bij jezelf te kunnen blijven, daarmee ook op jezelf te kunnen bouwen.

Is de menselijke psyche met al zijn geledingen een afspiegeling van een ziel en een zieleleven? Bestaat zoiets? Voor een antroposoof wel en onderzoek dienaangaande brengt hem tot specifieke psychologische en menskundige inzichten.

Algemeen taalgebruik en algemene notie. De dikke van Dale meldt over het veelgebruikte woord ‘psyche’ het volgende:

Psyche
psy·che
/psiχə, psiχe/
zelfstandig naamwoord • de psychen, psyches of psyche’s
1824 Grieks psuchè [(levens)adem, leven, geest, ziel], van psuchein [blazen]
1
in de klassieke wijsbegeerte het levensprincipe van de mens, dat na zijn dood als schim in de onderwereld voortbestaat en aan de levenden kan verschijnen (wel uitgebeeld als een vlinder)
a
in de latere Griekse wijsbegeerte het algemene levensprincipe
2
psychologie geheel van veronderstelde innerlijke processen en verrichtingen dat een verklaring kan bieden voor gedrag
geest
• iemands psyche doorgronden
3
in de algemene taal innerlijk, binnenste
4
geslacht van nachtvlinders

Met betrekking tot het hierboven aangesneden thema, de waarde van gerechtvaardigd zelfvertrouwen, bezien vanuit een antroposofisch denkkader, citeer ik de volgende tekspassage uit het hoofdstuk Het wezen van de mens van Rudolf Steiners (1861-1928) geschrift De wetenschap van de geheimen der ziel:

Rudolf Steiner
:

“In de bewustzijnsziel komt pas de werkelijke aard van het ‘ik’ naar voren. Want terwijl de ziel zich op het niveau van gewaarwording, gevoel en verstand in iets anders verliest (met zijn gewaarwordingsziel en verstands- en gemoedsziel; J.W.), vat zij als bewustzijnsziel haar eigen wezen aan. Daarom kan dit ‘ik’ door de bewustzijnsziel ook niet anders worden waargenomen dan door een bepaalde innerlijke activiteit. De voorstellingen van uiterlijke dingen worden gevormd zoals deze dingen komen en gaan; en deze voorstellingen werken in het verstand door hun eigen kracht verder. Wil het ‘ik’ echter zichzelf waarnemen, dan kan het zich niet alleen maar overgeven, dan moet het door innerlijke activiteit zijn wezen uit de eigen diepten te voorschijn halen om er bewustzijn van te hebben. Met de waarneming van het ‘ik’ - met de zelfbezinning - begint een innerlijke activiteit van het 'ik'. Door deze activiteit heeft de waarneming van het ik in de bewustzijnsziel een heel andere betekenis voor de mens dan de waarneming van alles wat via de drie delen van zijn lichamelijke natuur en de twee andere delen van zijn ziel (respectievelijk [1] fysiek lichaam, etherlichaam en astraal lichaam en [2] gewaarwordingsziel en verstands- en gemoedsziel; J.W.) tot hem doordringt. De kracht die in de bewustzijnsziel het ik openbaart, is in feite dezelfde kracht die zich in de hele overige wereld uitdrukt. Alleen komt ze in het lichaam en in de lagere delen van de ziel niet direct naar voren, maar openbaart ze zich trapsgewijs in haar werkingen. De onderste openbaring vindt plaats door het fysieke lichaam; dan gaat het trede voor trede omhoog tot dat wat de verstandsziel vervult. Je zou kunnen zeggen: met elke hogere trede valt een van de sluiers af waarmee het verborgene omhuld is. In wat de bewustzijnsziel vervult, betreedt dit verborgene ongesluierd de innerlijke tempel van de ziel. Toch verschijnt het daar slechts als een druppel uit de oceaan van het allesdoordringende geestelijke wezen. Maar de mens moet dit geestelijke wezen hier het eerst aanvatten. Hij moet het in hemzelf leren kennen; dan kan hij dit wezen ook in zijn openbaringen vinden.”

Zelfvertrouwen is belangrijk. Zeker vandaag de dag met al die stormen en eisen des tijds. Voor je het weet, alleszins in de 21e eeuw, word je weggevaagd; …van binnen en van buiten, enerzijds in een maalstroom van ’t eigen innerlijk en anderzijds bij een strijd om het bestaan, vastgenageld in een met andere mensen gedeelde leef- en werkwereld.

Storm… en toorn. Doet me tevens denken aan Sturm und Drang, niet enkel als een literaire stroming in de Duitse literatuur tijdens de Verlichting, maar bovendien toegesneden op een actieradius van Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), die zeker ook wel als een Stürmer und Dränger wordt gezien. Bekend in dat verband is ook zijn dichtregel over hevige stemmingswisselingen: himmelhoch jauchzend zum Tode betrübt uit zijn treurspel Egmont, volgens Steiner één van de kenmerkende eigenschappen van een prille gewaarwordingsziel.

Klärchens Lied

Freudvoll
Und leidvoll,
Gedankenvoll sein,
Langen
Und bangen
In schwebender Pein;
Himmelhoch jauchzend,
Zum Tode betrübt –
Glücklich allein
Ist die Seele, die liebt.

Schone dichtregels van Goethe. De laatste twee regels laten mijn gedachten gaan naar een recent gedicht van mijn hand, Blowing Touch (augustus 2016), opgenomen in mijn blog Delicaat (Cahier, 29 augustus 2016). ‘Storm en toorn’ doet me eveneens denken aan een kort gedicht dat ik ruim twintig jaar geleden schreef, als dertiger, voor mij acute crisisjaren; Schipbreuk (Antroposofie in perspectief), hieronder ook weergegeven. Tegenwoordig als vijftiger heb ik het evenmin ‘makkelijk’ to say the least, struggles of life, maar ‘k paar Crisis? What crisis? in toenemende mate aan krachtige bezonnenheid.

Schipbreuk

De boom der kennis
Kon zonder beroering niet nijgen
Spreekt het ingehouden zwijgen
Nadat het stilte heeft betast
En bewustzijn met lege ruimte belast
Voelend naar scherpe windvlagen
Die naar alles vernieuwde woorden jagen
Als boodschappers God’s
Nog onzichtbaar van vorm
Eens weggeëbde stemmen stil samenballend tot storm
Zal ik weldra zinken
Zelfverkoos verdrinken

Hier van Dale weer met een woordomschrijving:

Zelfvertrouwen
zelf·ver·trou·wen
zelfstandig naamwoord • het • g.mv.
1
vertrouwen in of op zichzelf, hetzij het gevoel opgewassen te zijn tegen de eisen die gesteld worden, een taak en mogelijke hinderpalen, hetzij zekerheid van optreden in het menselijk verkeer
≈ zelfverzekerdheid

Volgende week volgt een blog over een Amfortas en Parsifal thema, mede gerelateerd aan het leven van Johann Wolfgang von Goethe.

Muziek
It's Different for Girls - Joe Jackson

maandag 28 november 2016

Digitale geletterdheid

'Connected'
Het afgelopen jaar heb ik mijn ogen uitgekeken naar al die mensen die zo aandachtig bezig zijn met hun smartphones tijdens het woon-/werkverkeer in treinen, bussen, trams en metro’s of gesitueerd in andere publieke ruimten zoals restaurants, wachtkamers enzovoort. Observeren van een directe leefomgeving, een medemens van vlees en bloed of zo, WYSIWYG(?), neemt schijnbaar af. Dat begrijp ik wel, want de informatiestroom op zulke phones en tablets is ongekend. Seemingly the world in the palm of your hand.

In een eerder blog, Weekly basis (Cahier, 14 november 2016), schreef ik ‘t al. Ook ik ben omgegaan. Deze maand schafte dit rupsje nooit genoeg, yes me, een tablet aan; een Samsung Galaxy Tab A (6; 4G). Voor louter bellen houd ik het echter bij een eenvoudig mobieltje; klassiek model voor ‘senioren’, geen smartphone, maar een Profoon Comfort GSM. Van angry young tot grumphy old men? To be honest, sometimes I am. Maar ben tegelijkertijd jong van geest. Kijk graag om me heen. Wil niet iedere minuut van de dag opgaan in an extended alternative virtual world.

Gebruikers van dat soort apparaten wordt niet enkel streaming media maar ook nieuwe lees-, leer- en communicatie mogelijkheden geboden. Deels voor educatieve doeleinden. Neem bijvoorbeeld digitale geletterdheid in combinatie gedacht met het onderwijswezen. Huh? Wat is digitale geletterdheid? Tja. Good question. Een kort tekstcitaat uit Wikipedia:

Digitale geletterdheid - Wikipedia
'Nieuwe geletterheid is een synoniem van digitale geletterdheid. Een veel gebruikte definitie (New literacies) is afkomstig van Leu e.a.(2004):'
"Nieuwe geletterdheid omvat de vaardigheden, strategieën en disposities die nodig zijn om zich succesvol aan te passen aan de snel veranderende informatie- en communicatie technologieën en contexten die voortdurend ontstaan en die van invloed zijn op beroepsleven en privé. Deze nieuwe geletterdheid stelt ons in staat om internet en andere ICT toepassingen te gebruiken, belangrijke vragen te kunnen stellen, informatie te vinden, de waarde van de informatie kritisch te beoordelen, de gevonden informatie samen te brengen zodat de vragen beantwoord kunnen worden en daarna het resultaat met anderen te kunnen communiceren."

Freek Zwanenberg
Freek Zwanenberg, oud-vrijeschoolleerling, sinds 2007 werkzaam op het vlak van mediaopvoeding en mediawijsheid, en Remco Pijpers, strategisch adviseur digitale geletterdheid bij Kennisnet, gingen er onlangs over in gesprek, zie het webartikel Freek Zwanenberg over Rudolf Steiner, de vrije school en digitale geletterdheid (Kennisnet, 24 november 2016) en beluister deze daarbij behorende podcast welke een audioweergave biedt van het constructieve gesprek van beide heren. Beluisteren zeker waard. Draagt een hoge actualiteitswaarde. Vergelijkings- en studiemateriaal: (1) Op weg naar vrijeschoolse mediapedagogiek (Vereniging van Vrijescholen) en (2) Sectie Wiskunde, sterrenkunde en ICT van de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap (Antroposofische Vereniging in Nederland).

Als het om streaming media gaat richt ik me persoonlijk veel op Youtube. Ben sterk op sport gericht, met name denk- en gevechtsporten, hoewel ik atletiek en voetbal ook prachtig vind. Vanavond de 12e matchpartij om het wereldkampioenschap schaken tussen Magnus Carlsen en Sergey Karjakin. Ben benieuwd! De eindbeslissing zou vanavond kunnen vallen. Het jaar 2016 was en is natuurlijk in brede zin een jaar van (belangen)strijd tussen kemphanen. Dat mag duidelijk zijn.

Vannacht weer werken in hotel Holiday Inn te Leiden. De maand december kruipt dichterbij. Maand van terugkijken en evalueren. Intens. Balans. Balanceren.... On the edge.

 Muziek - Documentaire
How Sweet The Sound (Documentary) – Joan Baez

maandag 21 november 2016

Onbehagen

Bas Heijne
Handelwijzen, uitingen, uitspraken en gedachten hebben een impact op de menselijke leefwereld. Zulke werkingen op die leefwereld kunnen worden geobserveerd en bestudeerd. Menselijke interactie bevat twee hoofdbestanddelen: (1) sociaal ageren of reageren en (2) antisociaal ageren of reageren. Over wat onder termen als ‘sociaal’ en ‘antisociaal’ kan worden verstaan wordt door mensen divers gedacht, maar in ieder geval doet een breed gedragen opvatting opgeld dat deze begrippen onder andere betrekking hebben op wel of niet rekening met elkaar houden, gemeenschapszin en gemeenschapsvorming en integratie of desintegratie, en ook in verband staan met emancipatie, autonomie en individualisering.

Het vooruitgangsloof van veel progressief ingestelde mensen, voor velen onder hen vrucht van het tijdperk van de Verlichting (Eeuw van de Rede) en daarmee verbonden verlichtingsdenken, is door allerlei ontwikkelingen in de 19e, 20e en 21e eeuw zwaar onder druk komen te staan. Zo ook bij een intellectueel als Bas Heijne. Heijne beschrijft zijn kater en ambivalentie op een interessante manier in zijn essay Onbehagen – Nieuw licht op de beschaafde mens (Ambo|Anthos, 2016). Een prikkelend lezenswaardig boekwerkje dat ik met belangstelling heb gelezen. Tussen de regels door ontwaar je in dit boekje het paradigma van waaruit Heijne met name in zijn columns voor NRC Handelsblad over allerlei zaken stelling neemt.


Een citaat uit het essay, paragraaf 4, eerste alinea, bladzijde 22:

Bas Heijne:
“Mijn eigen mensbeeld raakte gaandeweg donkerder gekleurd. Mijn lievelingsschrijvers werden Fjodor Dostojevski, Joseph Conrad en, misschien verrassend, gezien zijn dweperige, nostalgische reputatie, Louis Couperus. Dit waren stuk voor stuk romanciers die een diep instinct hadden voor de mens die niet opgewassen was tegen zijn eigen beschaving, de mens die zijn eigen vernietigingsdrang kon maskeren met een hardnekkig vooruitgangsgeloof, de mens die, wanneer hij los kwam te staan van zijn eigen cultuur, ten prooi viel aan destructieve, beestachtige impulsen. In de jaren negentig, vertaalde ik Conrads Heart of Darkness, die genadeloze afrekening met het blinde geloof in de menselijke vooruitgang.”

Heijne schreef zijn essay op verzoek van twee Nederlandse filosofen, Frank Meester en Coen Simon. Zij vroegen hem ‘om nieuw licht te werpen op Sigmund Freuds essay Het onbehagen in de cultuur, maar daarbij wel een eigen koers te varen’. Voor iets meer daarover zie deze recensie van Carel Peeters: Hoe Bas Heijne zijn verlichtingsoptimisme kwijtraakte (Vrij Nederland, 13 september 2016) en Heijnes column Iets kapot maken is lekker (NRC Handelsblad, 9 september 2016).

Vergelijkingsmateriaal, meer over wat Freud onder realisme verstaat, met name in relatie tot religie en spiritualiteit: Sigmund Freud, De toekomst van een illusie (1927) (Humanistische Canon).

Inhoudelijk bezien valt er nog veel meer te zeggen over dit essay van Heijne, bijvoorbeeld iets over zijn wetenschapsopvattingen, wat hij wel dan niet wetenschappelijk geijkt acht, en over zijn interessante boekverwijzingen en referentiemateriaal. Heb het nageplozen. Maar op dit moment ontbreekt me de tijd om ook dit expliciet aan de orde stellen. Dat komt misschien een andere keer aan bod op Cahier.

Weegpunten van Heijne kunnen naast die van een andere denker worden gelegd. Eén die niet meer leeft, 91 jaar geleden is overleden, Rudolf Steiner (1861 – 1925), grondlegger van de antroposofie (wijsheid omtrent de mens), een antroposofische geesteswetenschap. En wel aan de hand van de inhoud van twee opgetekende lezingen, die hij 6 en 7 december 1918, vlak na beëindiging van de Eerste Wereldoorlog te Dornach had gegeven. Deze lezingen zijn opgenomen in de voordrachtenreeks Die soziale Grundforderung unserer Zeit – In geänderte Zeitlage (GA 186; 1918), ‘Fundamentele sociale eisen van onze tijd – Onder gewijzigde tijdsomstandigheden’. Met deze lezingen nam Steiner karakteristieke werkingen van sociale en antisociale processen en de tegenwoordige roep en hang naar socialisme als tijdsfenomeen in een ruime zin van het woord nader onder de loep.

Hij onderscheidt sociale en antisociale werkingen van mens tot mens op drie verschillende bewustzijnsterreinen, op denk-, gevoels- en wilsniveau. Tevens legt hij die werkingen op een maatschappelijke weegschaal van haves and haves not, zij die bezitten en rijk zijn en zij die minder of vrijwel niets bezitten en dus arm en behoeftig zijn (niet per definitie in materieel opzicht). Het is zeer de moeite waard om alles wat hij hierover ter berde brengt te bestuderen, omdat dit voert tot waardevolle concrete praktische menskunde op gebied van communicatie en non-communicatie en andere omgangs- en samenlevingsvormen van mensen.

In dit kader geeft hij in de genoemde lezingen aan dat socialisme veel meer inhoud dan enkel een rechtvaardige of evenredige verdeling van geld en goederen en zorg voor billijke arbeidsomstandigheden. Sociale en socialistische initiatieven zijn volgens hem steeds weer gedoemd om te mislukken, ten onder te gaan als zij niet worden omkaderd door enerzijds vrijheid (van denken; inclusief alle mogelijke religieuze en spirituele opvattingen) en anderzijds een levendige bewuste actieradius van antroposofische geesteswetenschap. De trits vrijheid ↔ socialisme ↔ geesteswetenschap.

De notie van Heijne en Freud en bijvoorbeeld een filosoof als John Gray dat de mens een intelligent en gewond zelfbewust dier is, neemt Steiner niet tot uitgangspunt. Hij ontkent niet dat mensen met hun instincten, driften en begeerten zekere dierlijke kenmerken vertonen, maar hij is er van overtuigd dat die kunnen worden omgevormd en veredeld naar een menselijk en meer geestelijk niveau. Dat echter niet zonder pijn en aanvankelijke misstappen. Verhoogde inspanningen zijn daarbij zeker benodigd.

Het tweede decennium van de 21e eeuw staat bol van spanningen en botsingen tussen sociale en antisociale krachtwerkingen. Volgens Steiner zal dit toenemen tot ver in het derde millennium. Illustratief zijn wat dit aangaat niet alleen uitbarstingen zoals 9/11 en Isis, maar zeer zeker ook Brexit en de verkiezing van Trump als nieuwe president van Noord-Amerika, de Verenigde Staten. Nigel Farage en Donald Trump zijn echte tijdsfenomenen, mensen die de bodem onder een gevestigde orde laten trillen. Zelfs meer dan dat. Ze veranderen immers de status quo.

Nigel Farage en Donald Trump
Het stemgedrag van antroposofen bij referenda en verkiezingen is zonder meer divers. Gelukkig maar. Wat ik hier over mezelf aangeef, zal beslist niet representatief zijn, misschien eerder uitzonderlijk, en wordt uitdrukkelijk vermeld op persoonlijke ‘titel’. Zelf zou ik voor Brexit hebben gestemd en als ik had moeten kiezen tussen Clinton en Trump had het ook voor mij Trump geworden. Uit strategisch oogpunt bedien ik me soms van een antisociaal instrumentarium.

Op Geert Wilders zal ik echter nooit stemmen. Bij de komende Nederlandse verkiezingen zal ik denk ik weer een blanco kaart trekken. Of misschien op een nieuwe partij getrokken door Thierry Baudet, het Forum voor Democratie (FvD). Niet omdat ik er zo enthousiast over ben, maar omdat een richting waarin Baudet over bepaalde zaken denkt me op zich wel goed lijkt. Maar dan wel om beweegredenen die verschillen van die van Baudet.

Terry Boardman, historicus en antroposoof, gaf in een lezing van een paar maanden geleden aan, juni 2016, dat hij voor Brexit zou stemmen. Waarom hij dat heeft gedaan en waarom hij daarvoor eigenlijk een pleidooi hield valt te zien en te beluisteren via de onderstaande Youtube video.




Muziek
When I was Young – The Animals

Overzicht van alle blogberichten op Cahier - Nieuwer bericht boven en ouder bericht onder

2017

Parsifal – Deel 3 – 6 januari 2017

Feestdagen en Nieuwjaar – 2 januari 2017

2016

Parsifal – Deel 2 – 30 december 2016

Parsifal - Deel 1 – 23 december 2016

Tell me – 16 december 2016

Twee zielen (en niet één gedachte) – 12 december 2016

To become – 5 december 2016

Digitale geletterdheid – 28 november 2016

Onbehagen – 21 november 2016

Weekly basis – 14 november 2016

Braintwisters and inner demons – 23 september 2016

Polsslagen der tijd – 19 september 2016

Funderen – 15 september 2016

Misunderstanding – 8 september 2016

Shine – 4 september 2016

Delicaat – 29 augustus 2016

Literatuurbeschouwing – Deel 1: Literatuur als kunstuiting – 26 augustus 2016

Versnellen – 9 augustus 2016

Autonomie – 8 augustus 2016

Fighting spirit - 29 juli 2016

Wijziging vorm en inhoud van weblog Cahier – 24 juli 2016

Mara’s influence on literature writers – 22 juli 2016

Schone wereld en schone schijn, 16 juli 2016

Verbeelden – 14 juli 2016

Macht van markten en staatscontrole - 1 juli 2016

Brexit – Synopsis – 27 juni 2016

Female – 13 mei 2016

Progress – 5 mei 2016

On the March –Dienstmededeling – 25 april 2016

Over napijn, genezing en nadere toekomst – 17 april 2016

Pijn of geen pijn: een queeste en vraagstuk – 15 april 2016

2015

Dagelijks leven met in- en toewijding - 17 december 2015

Respect – 12 november 2015

Vitaliseren én wijzer worden – 9 november 2015

True nature – 5 november 2015

Simple & Not fade away – 29 oktober 2015

Literaire wegen (bezien tegen een Rotterdamse achtergrond) – 4 september 2015

Anticiperen en participeren – 22 februari 2015

Mijn schrijfwerk en wedervaren; derde maanknoop en negende levensfase – 8 februari 2015

2014

Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Open wond – 1 december 2014

Over spreuken 2, 3 en 4 op weblog Sprüche in Prosa – 9 november 2014

Uit de nacht – 31 oktober 2014

Sturm und Drang en jaren die tellen – 15 oktober 2014

Citeren uit 'Sprüche in Prosa' in voorbereiding – 12 september 2014

Short one - Home Sweet Home - Rhine Harbour – 1 september 2014

Sergej O. Prokofieff en het thema van vergeestelijking van het fysieke lichaam – 5 augustus 2014

Karma van de Antroposofische Vereniging in Nederland herkennen en erkennen – Jaar 2014 – 8 juni 2014

Gezamenlijke verantwoordelijkheid – 11 mei 2014

Kunst, religie en wetenschap & mythen en mysteriescholen – 29 april 2014

Light capture – 19 april 2014

Preoccupaties – 7 april 2014

Ondernemen – Bezield en sociaal – 25 maart 2014

Schoonmaakwoede – 22 maart 2014

Politieke (geheim)taal: centraal gestelde decentralisaties rijkelijk uitgedragen – 16 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (3) – Afbaken – 8 maart 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (2) – Eigen koers – 14 februari 2014

Antroposofie en wetenschapsfilosofie (1) – Voorspel - 12 februari 2014

2013

Integriteit en vrijeschoolonderwijs in toekomstperspectief – 20 juli 2013

Nieuwe koers – 22 juni 2013

Rotjeknor - We doen het zelf wel - 10 mei 2013

Nieuw orgaan - Karma en reïncarnatie - Honderd jaar terug – 1 mei 2013

Weegfactoren en onderscheid - 1 april 2013

Sociale driegeleding door de bank genomen - 26 maart 2013

Over helderziendheid en voortschrijdend inzicht - 9 maart 2013

Sympathie voor Iblis - 13 februari 2013

Money voor nothing... or love don't search itself? - 8 februari 2013

Stokken stopt - 27 januari 2013

Imagine: spielerisch to be honest - 16 januari 2013

Verbijstering, bewilderment (perplexity) en Verwirrung is kwestie van beschaving - 6 januari 2013

Dubbelblind slim - Open je ogen - 3 januari 2013

Judith von Halle en Junko Althaus - 1 januari 2013

2012

Wagners worstelingen anno 2012/13; Wagner uit Goethes Faust - 15 december 2012

'Heilig' mantra: groei, groei en nog eens groei! - 11 december 2012

With double in mirrors - 25 november 2012

Sneltreinvaart - 19 oktober 2012

Voorsorteren op digitale snelweg - 14 oktober 2012

De bijen en het Woord - 8 oktober 2012

Manifestaties van het licht - 30 september 2012

Chemische Bruiloft - 25 september 2012

Danige deining - 21 september 2012

Zinnen verzet, orde op zaken gesteld, en weer back to business as (un)usual - 24 augustus 2012

Beramen en benevelen - 22 juli 2012

Facing Mirrors and Signs on the Wall with feet on Earth - 21 juli 2012

Bloggen en bloggers online and offline - 20 juli 2012

Stilaan stilstaan - 17 juli 2012

Plaatselijke sufferdje - 2 juli 2012

Terry Boardman on Actualities - 28 juni 2012

Economieën op drift en vaart of stagnatie der volkeren - 17 juni 2012

Wisseling van de wacht - 10 juni 2012

Bredere economische horizon - 8 juni 2012

De eigenlijke Europese munt: eureka’s - 3 juni 2012

Dienstmededeling: internetadres Cahier gewijzigd - 3 juni 2012

Life with music - 3 juni 2012

Weer aan de bak - 2 juni 2012

2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - 2e tekstdeel - 18 april 2011

Uitweidingen over het Marcus-evangelie - Eerste tekstdeel - 11 april 2011

'Vereeuwigen' van teksten en plaatjes – Hardlopers en doodlopers - 4 april 2011

Culturele verscheidenheid en tijdsopgaven – Karma en reïncarnatie in de praktijk - 2 april 2011

Oponthoud - Reactie volgt nog - May the Force be with You! - 28 maart 2011

Blad voor de mond nemen of absolute waarheid verkondigen - 25 maart 2011

Japanese houding en inborst bij breuklijnen en waterscheidingen - 23 maart 2011

Living on the edge – Japan - 21 maart 2011

Preludes en dissonanten - Recapitulatie en overzicht - 19 maart 2011

Psychologie en genetica van (vleesgeworden) arrogantie - 13 maart 2011

Moderne literatuurkritiek – Waar gaat het over? - 12 maart 2011

The aftermath – Slotwoord bij drieluik over Judith von Halle - 11 maart 2011

Vermeende inwijding - Judith von Halle - 6 maart 2011

Saturday - 4 maart 2011

Hey Jude – Make it better - 3 maart 2011

Sign of times – Judith von Halle for instance - 2 maart 2011

Wie is wie met wie? – Willen echten echt opstaan! - 1 maart 2011

Leidraden, labyrinten, uitwegen en valkuilen - februari 2011

M. Vasalis en Naema Tahir - Niet kijken op een dag - 27 februari 2011

Waar staat Europa bij stil? - 12 februari 2011

Omgekeerde cultus (Michaël) en Faust - 7 februari 2011

Energiek vooruit - 29 januari 2011

Pauselijk bannen - Pro-actief 'herderschap' - 17 januari 2011

Start van het nieuwe jaar: 2011 - 11 januari 2011

Anders gepland - Datum verzet - 9 januari 2011

2010

Geesteswetenschap – Hoe werken de engelen in ons astrale lichaam? - 25 december 2010

Introductie van de bewustzijnsziel - Geschiedkundige impuls - 20 november 2010

Rol van Pentagon bij oorlog en vrede - Kennisworstelingen - 13 november 2010

Vergewissen van wiskunde - 27 oktober 2010

Vooral geen water geven en zeker geen koffie morsen - 24 oktober 2010

Proactieve interactie - Michel Gastkemper over Antroposofie Monitor - 14 oktober 2010

Voor- en achterland - Volkerenkunde - 14 oktober 2010

Open internetgemeenschap - 9 oktober 2010

Symbiosen en gedeelde belangen - 3 oktober 2010

Draken van onderwerpen - Wie stelt wie met wat aan de kaak? - 30 september 2010

Feit en fictie & Begrip en inzicht - Koers Antroposofische Vereniging - 29 september 2010

Hoofdkwartier antroposofische vereniging - 27 september 2010

Digitale bibliotheek - Zeno.org - 26 september 2010

Voetbal en vechtsporten zijn niet uit den boze - 25 september 2010

Full moon almost - Spiritual shopping or tell what you can sell - 27 september 2010

Hedendaagse maieutiek - 20 september 2010

Not asleep yet - 18 september 2010

Nederlandse vertaling Steiners voordrachtencyclus over Filosofie van Thomas van Aquino - 16 september 2010

Gemoederen in en rond de Antroposofische Vereniging - Taja Gut - 16 september 2010

Hemelvaartsdag 2010 - 13 mei 2010

Stralende lentedag - 6 mei 2010

Start - 28 april 2010

Vertalen - Translate